11-tom, 1-son, b. 453–459, Nashr: 2026-11-15
O`ZBEKISTON HUDUDIDA O`SADIGAN DORIVOR O`SIMLIKLAR TARKIBIDAGI FITOESTROGENLARNI MIQDORINI ANIQLASH VA UNI STANDARTLASHGA QARATILGAN METODLARNI TAKOMILLASHTIRISH.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДОВ ОПРЕДЕЛЕНИЯ КОЛИЧЕСТВЕННОГО СОДЕРЖАНИЯ ФИТОЭСТРОГЕНОВ В ЛЕКАРСТВЕННЫХ РАСТЕНИЯХ, ПРОИЗРАСТАЮЩИХ НА ТЕРРИТОРИИ УЗБЕКИСТАНА, И ИХ СТАНДАРТИЗАЦИИ
IMPROVING METHODS FOR DETERMINING THE QUANTITATIVE CONTENT OF PHYTOESTROGENS IN MEDICINAL PLANTS GROWING IN UZBEKISTAN AND THEIR STANDARDIZATION
- Afruza Narziyeva Axmadovna — Osiyo Xalqaro Universiteti Tibbiyot fakulteti o`qituvchisi
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.b50b5544
Annotatsiya
Fitoestrogen birikmalarini iste’mol qilinadigan dorivor o‘simliklar, dorivor o‘simlik mahsulotlari va biologik namunalarda aniqlashga mo‘ljallangan zamonaviy analitik usullar ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda fitoestrogenlarning sifat va miqdoriy tarkibini baholashda qo‘llaniladigan gaz xromatografiyasi (GC), yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi (HPLC) hamda kapillyar elektroforez (CE) usullarining imkoniyatlari yoritilgan. Ushbu usullarning ultrabinafsha spektrofotometriya (UV), elektrokimyoviy deteksiya (ED), fluoresans deteksiyasi, mass-spektrometriya (MS) va yadro magnit rezonansi (NMR) bilan uyg‘unlashtirilgan variantlari o‘zaro taqqoslangan. Shuningdek, fitoestrogenlarni aniqlashda immunologik tahlil usullaridan foydalanish imkoniyatlari ham ko‘rib chiqilgan. Maqolada fitoestrogenlarning kimyoviy xususiyatlari, biologik faolligi, inson salomatligiga ta’siri, o‘simliklardagi biosintez prekursorlari, metabolik o‘zgarishlari va analitik tekshiruvdan oldin namunalarni tayyorlash bosqichlariga ham alohida e’tibor qaratilgan.
Аннотация
Проведен научный анализ современных аналитических методов, предназначенных для определения фитоэстрогенных соединений в употребляемых в пищу лекарственных растениях, лекарственном растительном сырье и биологических образцах. В исследовании рассмотрены возможности газовой хроматографии (GC), высокоэффективной жидкостной хроматографии (HPLC) и капиллярного электрофореза (CE), применяемых для оценки качественного и количественного состава фитоэстрогенов. Проведено сравнительное рассмотрение вариантов сочетания указанных методов с ультрафиолетовой спектрофотометрией (UV), электрохимической детекцией (ED), флуоресцентной детекцией, масс-спектрометрией (MS) и ядерным магнитным резонансом (NMR). Кроме того, рассмотрены возможности применения иммунологических методов анализа для определения фитоэстрогенов. В статье особое внимание уделено химическим свойствам фитоэстрогенов, их биологической активности, влиянию на здоровье человека, предшественникам биосинтеза в растениях, метаболическим превращениям, а также этапам пробоподготовки перед проведением аналитических исследований.
Abstract
Modern analytical methods designed to identify phytoestrogen compounds in edible medicinal plants, medicinal plant materials, and biological samples have been scientifically analyzed. The study highlights the capabilities of gas chromatography (GC), high-performance liquid chromatography (HPLC), and capillary electrophoresis (CE) in assessing the qualitative and quantitative composition of phytoestrogens. Combined analytical approaches involving ultraviolet spectrophotometry (UV), electrochemical detection (ED), fluorescence detection, mass spectrometry (MS), and nuclear magnetic resonance (NMR) are comparatively evaluated. Furthermore, the potential application of immunological analytical methods for phytoestrogen determination is examined. Particular attention is paid to the chemical properties of phytoestrogens, their biological activity, effects on human health, biosynthetic precursors in
Kalit so'zlar: fitoestrogenlar, dorivor o‘simliklar, dorivor o‘simlik xomashyosi, biologik faol birikmalar, miqdoriy tahlil, sifat tahlili, gaz xromatografiyasi, yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi, kapillyar elektroforez, mass-spektrometriya, spektrofotometriya, standartlashtirish, analitik nazorat
Foydalanilgan adabiyotlar
- Правило, Ольга Сергеевна, and Татьяна Викторовна Горбач. Метаболические эффекты женских половых гормонов. Diss. ХНМУ, 2016.
- Ruggiero RJ, Likis FE. Estrogen: physiology, pharmacology, and formulations for replacement therapy. J Midwifery Womens Health. 2002 May-Jun;47(3):130-138. doi: 10.1016/S1526-9523(02)00233-7. PMID: 12071379.
- Карева Е. Н. Новые аспекты действия эстрогенов //Экспериментальная и клиническая фармакология. – 2003. – Т. 66. – №. 4. – С. 71-78.
- Fung T.T. et al. Mediterranean Diet and Incident of and Mortality from Coronary Heart Disease and Stroke in Women // Circulation. – 2009. – Vol. 119. – P. 1093-1100
- Mieres J. U. et al. Role of noninvasive testing in the clinical evaluation of women with suspected coronary artery disease: Consensus Statement from the cardiac-imaging Committee, Council on Clinical Cardiology, and the Cardiovascular Imaging and Intervention Committee, Council on Cardiovascular Radiology and Intervention, American Heart Association // Circulation. – 2005. – № 111. – P. 682-696.
- Daly C.A. et al. Euro Heart Survey investigators. The clinical characteristics and investigations planned in patients with stable angina presenting to cardiologists in Europe: from the Euro Heart Survey of stable angina //Eur. Heart J. – 2005. – Vol. 26. – P. 996-1010
- Rosenberg A. et al. Sex age and clinical presentation of acute coronary syndromes // European Heart J. – 2004. – № 25. – P. 663-670.
- Pyo, D.; Yoo, J.; Surh, J. Comparison of supercritical fluid extraction and solvent extraction of isoflavones from soybeans. J. Liq. Chromatogr. Relat. Technol. 2009, 32, 923–932.