9-tom, 2-son, b. 362–364, Nashr: 2026-09-24
O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDAGI EMOTSIONAL IBORALARNING SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA TARJIMASIDAGI LINGVOPRAGMATIK MUAMMOLAR
- Yusupova Maksuda Yuldashbayevna — Urganch RANCH universiteti o’qituvchisi · ORCID: 0009-0000-9821-4979
Annotatsiya
Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillaridagi emotsional iboralarning sun’iy intellekt yordamida tarjima qilinishida yuzaga keladigan lingvopragmatik muammolar tahlil qilinadi. Tadqiqotda emotsional ma’noning leksik, frazeologik, morfologik-stilistik va pragmatik jihatlari o‘zaro bog‘liq holda ko‘rib chiqiladi. Ayniqsa, tana a’zolari nomlari asosida shakllangan frazeologik birliklar, erkalash-kichraytirish shakllari, konnotativ ma’no, piching va kesatiq, shuningdek, nutqiy odob vositalarining tarjimada qayta ifodalanishi masalalariga e’tibor qaratiladi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, emotsional iborani boshqa tilga o‘girishda lug‘aviy muqobillikning o‘zi yetarli emas; iboraning vaziyati, so‘zlovchining kommunikativ maqsadi va uslubiy bo‘yog‘ini ham hisobga olish zarur. Shu nuqtai nazardan, sun’iy intellekt tarjimasida funksional muqobillik va kontekstga tayangan yondashuv muhim ahamiyat kasb etadi.
Аннотация
В статье рассматриваются лингвопрагматические проблемы перевода эмоциональных выражений узбекского и английского языков с помощью искусственного интеллекта. Анализируются лексические, фразеологические, морфологические, стилистические и прагматические особенности эмоциональных единиц. Особое внимание уделяется передаче коннотативного значения, фразеологизмов, форм ласкательности, иронии, речевой вежливости и эмоциональной интенсивности. Обосновывается необходимость учитывать не только словарное значение, но и коммуникативную ситуацию и функцию эмоционального выражения.
Abstract
This article examines linguopragmatic problems arising in the translation of emotional expressions between Uzbek and English with the help of artificial intelligence. The study focuses on lexical, phraseological, morphological, stylistic and pragmatic features of emotional language. Particular attention is paid to the translation of idiomatic expressions, terms of endearment, connotative meanings, irony, politeness and emotional intensity. The analysis shows that successful translation requires more than lexical correspondence: the communicative situation, pragmatic intention and stylistic coloring of an expression also need to be considered.
Kalit so'zlar: emotsional ibora, sun’iy intellekt, mashina tarjimasi, lingvopragmatika, frazeologizm, konnotatsiya, emotsional intensivlik, piching, tarjima muqobilligi
Foydalanilgan adabiyotlar
- Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. 3rd ed. London: Routledge, 2018.
- House J. Translation Quality Assessment: Past and Present. London/New York: Routledge, 2015.
- Nida E. A. Toward a Science of Translating. Leiden: E. J. Brill, 1964.
- Newmark P. A Textbook of Translation. New York: Prentice Hall, 1988.
- Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. Toshkent: O‘qituvchi, 1978.
- Yo‘ldoshev B. O‘zbek frazeologiyasi va frazeografiyasining shakllanishi hamda taraqqiyoti. Samarqand: SamDU nashri, 2007.
- Mamatov A. E. Frazeologik birliklarning lingvomadaniy va semantik-pragmatik tadqiqi. Toshkent, 2018.
- Mamatov A. E. Frazeologik birliklarning semantik-tematik va uslubiy tahlili. Toshkent: Navro‘z, 2020.
- Mahmudov N. Til va madaniyat. Toshkent: O‘zbekiston, 2020.