9-tom, 1-son, b. 408–411, Nashr: 2026-09-19

O‘ZBEK TILIDA PRESUPPOZITSIYA VA IMPLIKATURANING LINGVOPRAGMATIK XUSUSIYATLARI

ЛИНГВОПРАГМАТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ПРЕСУППОЗИЦИИ И ИМПЛИКАТУРЫ В УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКЕ

LINGUOPRAGMATIC FEATURES OF PRESUPPOSITION AND IMPLICATURE IN THE UZBEK LANGUAGE

  • Karimova Umida Erkinovna — G'ijduvon tuman ixtisoslashtirilgan maktab-internati

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada presuppozitsiya va implikatura hodisalarining lingvopragmatik tabiati o‘zbek va ingliz tillari materiali asosida qiyosiy tarzda o‘rganiladi. Tadqiqotning asosiy e’tibori yashirin ma’no qatlamlarining bir tildan boshqasiga o‘tkazilishi jarayonida yuzaga keladigan muvofiqlik va nomuvofiqlik holatlariga qaratilgan. Muallif presuppozitsion mazmunning tarjimada yo‘qolishi, siljishi hamda qayta shakllanishi kabi uch xil natijani ajratib ko‘rsatadi va ularning har biri uchun kompensatsiya yo‘llarini taklif etadi.

Аннотация

В статье в сопоставительном плане исследуется лингвопрагматическая природа презуппозиции и импликатуры на материале узбекского и английского языков. Основное внимание уделяется случаям соответствия и несоответствия, возникающим при передаче скрытых смысловых слоёв из одного языка в другой. Автор выделяет три типа результата - утрату, сдвиг и повторное формирование презуппозиционного содержания при переводе - и предлагает способы компенсации для каждого из них.

Abstract

The article offers a contrastive study of the linguopragmatic nature of presupposition and implicature drawing on Uzbek and English language data. Particular attention is paid to instances of correspondence and mismatch that arise when hidden layers of meaning are transferred from one language into another. The author distinguishes three outcomes - loss, shift and re-formation of presuppositional content in translation - and proposes compensation techniques for each of them.

Kalit so'zlar: presuppozitsiya, implikatura, lingvopragmatika, yashirin ma’no, tarjima strategiyasi, kooperatsiya prinsipi, qiyosiy tahlil, kompensatsiya

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Frege G. Über Sinn und Bedeutung // Zeitschrift für Philosophie und philosophische Kritik. – 1892. – Bd. 100. – S. 25–50.
  2. Strawson P.F. On Referring // Mind. – 1950. – Vol. 59, No. 235. – P. 320–344.
  3. Fillmore Ch.J. Verbs of Judging: An Exercise in Semantic Description // Studies in Linguistic Semantics. – New York: Holt, Rinehart and Winston, 1971. – P. 273–289.
  4. Karttunen L. Some Observations on Factivity // Papers in Linguistics. – 1971. – Vol. 4, No. 1. – P. 55–69.
  5. Stalnaker R. Pragmatic Presuppositions // Semantics and Philosophy. – New York: New York University Press, 1974. – P. 197–214.
  6. Grice H.P. Logic and Conversation // Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58.
  7. Levinson S.C. Pragmatics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983. – 420 p.
  8. Horn L.R. Toward a New Taxonomy for Pragmatic Inference: Q-based and R-based Implicature // Meaning, Form, and Use in Context. – Washington: Georgetown University Press, 1984. – P. 11–42.
  9. Sperber D., Wilson D. Relevance: Communication and Cognition. – Oxford: Blackwell, 1986. – 279 p.
  10. Yule G. Pragmatics. – Oxford: Oxford University Press, 1996. – 138 p.
  11. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. – 2nd ed. – London – New York: Routledge, 2011. – 332 p.
  12. Hickey L. The Pragmatics of Translation. – Clevedon: Multilingual Matters, 1998. – 242 p.