9-tom, 2-son, b. 76–81, Nashr: 2026-09-22
O‘ZBEK OILALARIDA IQTISODIY STRESS VA RUHIY SALOMATLIKNI TADQIQ ETISHNING PSIXOMETODOLOGIK ASPEKTLARI
ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ И ПСИХИЧЕСКОЕ ЗДОРОВЬЕ В УЗБЕКСКИХ СЕМЬЯХ: ТЕОРЕТИКО-ПСИХОМЕТРИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ
ECONOMIC PROBLEMS AND MENTAL HEALTH IN UZBEK FAMILIES: THEORETICAL AND PSYCHOMETRIC APPROACHES
- Turgunova Gulru Tadjibayevna — Psixologiya fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD), dotsent, ISFT instituti mustaqil izlanuvchisi
Annotatsiya
Mazkur maqolada o‘zbek oilalarida iqtisodiy muammolar va ruhiy salomatlik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni tadqiq etishning nazariy-metodologik hamda psixometrik yondashuvlari tahlil qilingan. Iqtisodiy stressning oilaviy jipslik, moslashuvchanlik, kommunikatsiya, psixoemotsional zo‘riqish va oilaviy rezilentlik bilan aloqadorligi yoritilgan. Iqtisodiy qiyinchiliklarning ruhiy salomatlikka ta’sirini baholashda obyektiv iqtisodiy ko‘rsatkichlar bilan bir qatorda subyektiv, oilaviy va etnomadaniy omillarni kompleks o‘rganish zarurligi asoslangan.
Аннотация
В статье анализируются теоретико-методологические и психометрические подходы к изучению взаимосвязи экономических проблем и психического здоровья в узбекских семьях. Рассматривается связь экономического стресса с семейной сплочённостью, адаптивностью, коммуникацией, психоэмоциональным напряжением и семейной резильентностью. Обоснована необходимость комплексной оценки влияния экономических трудностей на психическое здоровье с учётом объективных экономических показателей, а также субъективных, семейных и этнокультурных факторов.
Abstract
This article examines theoretical, methodological, and psychometric approaches to studying the relationship between economic problems and mental health in Uzbek families. Particular attention is paid to the associations of economic stress with family cohesion, adaptability, communication, psycho-emotional strain, and family resilience. The study substantiates the need to assess the impact of economic difficulties on mental health through an integrated analysis of objective economic indicators together with subjective, family, and ethnocultural factors.
Kalit so'zlar: o‘zbek oilasi, iqtisodiy muammolar, iqtisodiy stress, ruhiy salomatlik, etnopsixologiya, oilaviy jipslik, moslashuvchanlik, oilaviy kommunikatsiya, rezilentlik
Foydalanilgan adabiyotlar
- Liberatos P., Link B. G., Kelsey J. L. The measurement of social class in epidemiology // Epidemiologic Reviews. - 1988. - Vol. 10. - P. 87–121. - DOI: 10.1093/oxfordjournals.epirev.a036030.
- Ensminger M. E., Fothergill K. A decade of measuring SES: What it tells us and where to go from here // Socioeconomic Status, Parenting, and Child Development / ed. by M. H. Bornstein, R. H. Bradley. - Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2003. - P. 13–27.
- Sirin S. R. Socioeconomic status and academic achievement: A meta-analytic review of research // Review of Educational Research. - 2005. - Vol. 75, No. 3. - P. 417–453. - DOI: 10.3102/00346543075003417.
- Elder G. H. Jr., Caspi A. Economic stress in lives: Developmental perspectives // Journal of Social Issues. - 1988. - Vol. 44, No. 4. - P. 25–45. - DOI: 10.1111/j.1540-4560.1988.tb02090.x.
- Heckhausen J., Schulz R. A life-span theory of control // Psychological Review. - 1995. - Vol. 102, No. 2. - P. 284–304. - DOI: 10.1037/0033-295X.102.2.284.
- Conger R. D., Elder G. H. Jr., Lorenz F. O., Conger K. J., Simons R. L., Whitbeck L. B., Huck S., Melby J. N. Linking economic hardship to marital quality and instability // Journal of Marriage and the Family. - 1990. - Vol. 52, No. 3. - P. 643–656. - DOI: 10.2307/352931.
- Conger R. D., Elder G. H. Jr. Families in Troubled Times: Adapting to Change in Rural America. - New York: Aldine de Gruyter, 1994.
- Masarik A. S., Conger R. D. Stress and child development: A review of the Family Stress Model // Current Opinion in Psychology. - 2017. - Vol. 13. - P. 85–90. - DOI: 10.1016/j.copsyc.2016.05.008.
- Conger R. D., Donnellan M. B. An interactionist perspective on the socioeconomic context of human development // Annual Review of Psychology. - 2007. - Vol. 58. - P. 175–199. - DOI: 10.1146/annurev.psych.58.110405.085551.
- Olson D. H., Sprenkle D. H., Russell C. S. Circumplex model of marital and family systems: I. Cohesion and adaptability dimensions, family types, and clinical applications // Family Process. - 1979. - Vol. 18, No. 1. - P. 3–28. - DOI: 10.1111/j.1545-5300.1979.00003.x.
- Olson D. H. FACES IV and the Circumplex Model: Validation study // Journal of Marital and Family Therapy. - 2011. - Vol. 37, No. 1. - P. 64–80. - DOI: 10.1111/j.1752-0606.2009.00175.x.
- Olson D. H., Waldvogel L., Schlieff M. Circumplex Model of Marital and Family Systems: An update // Journal of Family Theory & Review. - 2019. - Vol. 11, No. 2. - P. 199–211. - DOI: 10.1111/jftr.12331.
- Conger R. D., Conger K. J., Martin M. J. Socioeconomic status, family processes, and individual development // Journal of Marriage and Family. - 2010. - Vol. 72, No. 3. - P. 685–704. - DOI: 10.1111/j.1741-3737.2010.00725.x.
- Мещеряков Б. Г., Зинченко В. П. (ред.) Большой психологический словарь. – 4-е изд., расш. – Москва: АСТ; Санкт-Петербург: Прайм-Еврознак, 2009 (nashr yili va sahifasini foydalanilgan manba bo‘yicha tekshirib chiqish tavsiya etiladi).