7-tom, 1-son, b. 172–175, Nashr: 2026-08-08
O‘ZBEK OILALARIDA HUQUQIY SOTSIALIZATSIYA HUQUQIY SAVODXONLIKNING PSIXOLOGIK DETERMINANTLARI SIFATIDA
ПРАВОВАЯ СОЦИАЛИЗАЦИЯ В УЗБЕКСКИХ СЕМЬЯХ КАК ПСИХОЛОГИЧЕСКИЙ ДЕТЕРМИНАНТ ПРАВОВОЙ ГРАМОТНОСТИ
LEGAL SOCIALIZATION IN UZBEK FAMILIES AS A PSYCHOLOGICAL DETERMINANT OF LEGAL LITERACY
- Kamilova Madina Xamidjanovna — Qarshi davlat universiteti, Psixologiya kafedrasi katta o‘qituvchisi Psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
Annotatsiya
Maqolada huquqiy savodxonlik psixologik hodisa sifatida tahlil qilinib, uning oila muhitida shakllanishiga ta’sir etuvchi ichki psixologik determinantlar ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotning maqsadi - o‘zbek oilalarida huquqiy sotsializatsiya jarayonini izohlovchi psixologik omillarni nazariy jihatdan tizimlashtirish va ular o‘rtasidagi bog‘liqlikni aks ettiruvchi konseptual modelni ishlab chiqishdir. Tahlil natijasida to‘rt asosiy determinant ajratib ko‘rsatildi: huquqiy institutlarga ishonch, huquqiy nigilizm va o‘rganilgan nochorlik, ota-onaning tarbiya uslubi hamda huquqiy o‘z-samaradorlik. Maqola yakunida milliy madaniy kontekstga moslashtirilgan konseptual model va keyingi empirik tadqiqotlar uchun ilmiy gipotezalar taklif etiladi.
Аннотация
В статье анализируется правовая грамотность как психологический феномен и рассматриваются внутренние психологические детерминанты, влияющие на ее формирование в семейной среде. Цель исследования – теоретическая систематизация психологических факторов, объясняющих процесс правовой социализации в узбекских семьях, и разработка концептуальной модели, отражающей взаимосвязь между ними. В результате анализа были выявлены четыре основных детерминанта: доверие к правовым институтам, правовой нигилизм и выученная беспомощность, стиль воспитания родителей и правовая самоэффективность. В конце статьи предложена концептуальная модель, адаптированная к национальному культурному контексту, и научные гипотезы для дальнейших эмпирических исследований.
Abstract
The article analyzes legal literacy as a psychological phenomenon and considers internal psychological determinants that influence its formation in the family environment. The purpose of the study is to theoretically systematize the psychological factors explaining the process of legal socialization in Uzbek families and develop a conceptual model reflecting the relationship between them. As a result of the analysis, four main determinants were identified: trust in legal institutions, legal nihilism and learned helplessness, parental upbringing style and legal self-efficacy. At the end of the article, a conceptual model adapted to the national cultural context and scientific hypotheses for further empirical research are proposed.
Kalit so'zlar: huquqiy sotsializatsiya, huquqiy savodxonlik, huquqiy ong, institutga ishonch, huquqiy nigilizm, o‘rganilgan nochorlik, tarbiya uslubi, huquqiy o‘z-samaradorlik, oila psixologiyasi
Foydalanilgan adabiyotlar
- Bandura A. Social Learning Theory. - Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1977.
- Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. - Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979.
- Tyler T. R. Why People Obey the Law. - Princeton: Princeton University Press, 2006.
- Tapp J. L., Levine F. J. Legal Socialization: Strategies for an Ethical Legality // Stanford Law Review. - 1974. - Vol. 27. - P. 1–72.
- Baumrind D. Current Patterns of Parental Authority // Developmental Psychology Monographs. - 1971. - Vol. 4, № 1, Pt. 2.