9-tom, 2-son, b. 33–36, Nashr: 2026-09-22

O‘SPIRINLARNING KIBERJINOYATCHILIK XATTI-HARAKATIDAGI KOGNITIV-PSIXOLOGIK DETERMINANTLAR

КОГНИТИВНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ КИБЕРПРЕСТУПНОГО ПОВЕДЕНИЯ ПОДРОСТКОВ

COGNITIVE-PSYCHOLOGICAL DETERMINANTS OF CYBERCRIMINAL BEHAVIOR AMONG ADOLESCENTS

  • Husanov Abbos Mahmudovich — Psi.f.f.d. (PhD), dotsent Qarshi davlat universiteti Psixologiya kafedrasi mustaqil tadqiqotchisi · ORCID: 0009-0006-5473-9611

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada o‘spirinlarning kiberjinoyatchilik xatti-harakatidagi kognitiv-psixologik determinantlar yoritib berilgan. Shuningdek, kiberxavfsizlik bо‘yicha xalqarо glоbal reyting sohasidagi ma’lumotlar keltirib o‘tilgan. O‘spirinlarda kiberjinoyatchilikni keltirib chiqaruvchi ijtimoiy-psixologik omillarning tadqiqotlarda tahlili o‘rganilgan. Kiberjinoyatchilik faoliyatini amalga oshirish uchun turli xil manipulyatsiya usullar haqida ma’lumotlar berilgan. Kiberjinoyatga psixologik yondashuv va rivojlanish evolyutsiyasi o‘rganilgan. O‘spirinlarni raqamli himoya qilish choralari haqida tavsiyalar keltirilgan.

Аннотация

В статье освещены когнитивно-психологические детерминанты киберпреступного поведения подростков. Также приведены данные в области международного глобального рейтинга по кибербезопасности. Изучен анализ социально-психологических факторов, обусловливающих киберпреступность среди подростков, представленный в исследованиях. Даны сведения о различных методах манипуляции, используемых при осуществлении киберпреступной деятельности. Изучены психологический подход к киберпреступности и эволюция её развития. Приведены рекомендации по мерам цифровой защиты подростков.

Abstract

The article examines the cognitive-psychological determinants underlying adolescents' cybercriminal behavior. It also presents data on the international global cybersecurity ranking. The analysis of socio-psychological factors that give rise to cybercrime among adolescents, as presented in existing research, has been reviewed. Information is provided on various manipulation techniques used to carry out cybercriminal activity. The psychological approach to cybercrime and the evolution of its development have been examined. Recommendations on measures for the digital protection of adolescents are presented.

Kalit so'zlar: o‘spirin, kiberjinoyatchilik, kognitiv xususiyatlar, intellektual mulk, ta’sir etish, manipulyativ axborotlar, antiijtimoiy faoliyat, kiberxafsizlik, internetga tobelik, fishing hujumlari, psixologik usullar, ijtimoiy muhandislik, kiberjinoyat nazariyalari

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Ball C., Francis J., Huang K.-T., Kadylak T., Cotten S.R., Rikard R.V. The Physical–Digital Divide: Exploring the Social Gap between Digital Natives and Physical Natives. J. Appl. Gerontol. 2019;38:1167–1184. doi: 10.1177/0733464817732518. [DOI] [PubMed] [Google Scholar][Ref list]
  2. Subrahmanyam, K., Greenfield, P. M., & Tynes, B. (2004). Constructing sexuality and identity in an internet teen chat room. Journal of Applied Developmental Psychology, 25(6), 651–666. doi:10.1016/j.appdev.2004.09.007
  3. Кузнецова, О. В., Скрыльникова, Н. И. (2017). Компаративный анализ направлений исследований в области киберпсихологии в России и за рубежом. Современная зарубежная психология, 6(4), С. 66–76.
  4. Рубцова, О. В. (2019). Цифровые технологии как новое средство опосредования (Часть первая). Культурно-историческая психология, 15(3), С. 117–124.
  5. Kraemer-Mbula, E., Tang, P., & Rush, H. (2013). The cybercrime ecosystem: Online innovation in the shadows. Technological Forecasting and Social Change, 80(3), 541–555. doi:10.1016/j.techfore.2012.07.002
  6. https://thehackersmeetup.medium.com/understanding-the-psychology-behind-cyber-crimes-235ab3360078
  7. Yar, M. (2005). The novelty of “cyber-crime”: An assessment in light of routine activity theory. European Journal of Criminology, 2(4), 407–427. doi:10.1177/147737080556056