7-tom, 1-son, b. 167–170, Nashr: 2026-08-08

O‘SPIRINLAR O‘RTASIDA KIBERZO‘RAVONLIKNI KAMAYTIRISHNING PSIXOLOGIK VA IJTIMOIY MEXANIZMLARI

ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ И СОЦИАЛЬНЫЕ МЕХАНИЗМЫ СНИЖЕНИЯ КИБЕРБУЛЛИНГА СРЕДИ ПОДРОСТКОВ

PSYCHOLOGICAL AND SOCIAL MECHANISMS FOR REDUCING CYBERBULLYING AMONG ADOLESCENTS

  • Otakulova Dilorom Azimjonovna — Navoiy davlat universiteti Psixologiya kafedrasi dotsenti, PhD

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada o‘smirlar o‘rtasida kiberzo‘ravonlikni kamaytirishning psixologik va ijtimoiy mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda emotsional intellekt, empatiya, o‘zini boshqarish, stressga chidamlilik hamda ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimi asosiy himoya omillari sifatida ko‘rib chiqiladi. Kiberzo‘ravonlikning yuzaga kelishida raqamli muhitdagi anonimlik, tengdoshlar bosimi va oilaviy nazorat darajasining pastligi muhim rol o‘ynashi yoritiladi. Shuningdek, maktab muhiti va o‘qituvchilarning profilaktik faoliyati o‘smirlar xulq-atvorini ijobiy shakllantirishda muhim ahamiyatga ega ekanligi ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalari kiberzo‘ravonlikni kamaytirish uchun kompleks yondashuv zarurligini ko‘rsatadi, jumladan psixologik treninglar, raqamli savodxonlikni oshirish va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimini kuchaytirish muhimligi asoslanadi.

Аннотация

В данной статье анализируются психологические и социальные механизмы снижения кибербуллинга среди подростков. Основное внимание уделяется эмоциональному интеллекту, эмпатии, самоконтролю, стрессоустойчивости и системе социальной поддержки как ключевым защитным факторам. Подчеркивается, что важную роль в возникновении кибербуллинга играют анонимность в цифровой среде, давление сверстников и низкий уровень семейного контроля. Также отмечается значимость школьной среды и профилактической деятельности педагогов в формировании позитивного поведения подростков. Результаты исследования показывают необходимость комплексного подхода, включающего психологические тренинги, развитие цифровой грамотности и усиление социальной поддержки.

Abstract

This article analyzes the psychological and social mechanisms for reducing cyberbullying among adolescents. The study focuses on emotional intelligence, empathy, self-control, stress resilience, and social support systems as key protective factors. It highlights that anonymity in the digital environment, peer pressure, and weak family supervision play significant roles in the emergence of cyberbullying. The importance of the school environment and teachers’ preventive activities in shaping positive adolescent behavior is also emphasized. The findings indicate the necessity of a comprehensive approach, including psychological training, improvement of digital literacy, and strengthening of social support systems.

Kalit so'zlar: kiberzo‘ravonlik, o‘smirlar, psixologik mexanizmlar, empatiya, emotsional intellekt, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, profilaktika

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge: Harvard University Press, 1978.
  2. Bandura A. Social Learning Theory. Englewood Cliffs: Prentice Hall, 1977.
  3. Erikson E. H. Identity: Youth and Crisis. New York: W. W. Norton & Company, 1968.
  4. Olweus D. Bullying at School: What We Know and What We Can Do. Oxford: Blackwell Publishing, 1993.
  5. Hinduja S., Patchin J. W. Cyberbullying Research, Summary and Findings. Cyberbullying Research Center, 2020.
  6. Kowalski R. M., Limber S. P., Agatston P. W. Cyberbullying: Bullying in the Digital Age. Wiley-Blackwell, 2012.