7-tom, 2-son, b. 155–158, Nashr: 2026-08-11

O‘SMIRLIK DAVRIDA PROKRASTINATSIYANING PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI

ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ ПРОКРАСТИНАЦИИ В ПОДРОСТКОВОМ ВОЗРАСТЕ

PSYCHOLOGICAL MECHANISMS OF PROCRASTINATION IN ADOLESCENCE

  • Islamova Sayara Sodikovna — Qarshi davlat universiteti tadqiqotchisi, Orcid: 0009-0003-5927-7725

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada o‘smirlik davrida prokrastinatsiyaning shakllanishi, uning psixologik mexanizmlari va ta’lim faoliyatiga ta’siri nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Prokrastinatsiya oddiy dangasalik yoki vaqtni noto‘g‘ri taqsimlash holati sifatida emas, balki kognitiv, emotsional, motivatsion va ijtimoiy-psixologik omillar bilan bog‘liq murakkab fenomen sifatida yoritiladi. O‘smirlik davrida mustaqillikka intilish, o‘zini baholashdagi beqarorlik, tengdoshlar ta’siri, raqamli chalg‘ituvchi omillar va o‘quv motivatsiyasining pasayishi prokrastinatsiyani kuchaytirishi mumkin.

Аннотация

В данной статье теоретически анализируются формирование прокрастинации в подростковом возрасте, ее психологические механизмы и влияние на учебную деятельность. Прокрастинация рассматривается не как простая лень или неумение распределять время, а как сложный феномен, связанный с когнитивными, эмоциональными, мотивационными и социально-психологическими факторами. В подростковом возрасте стремление к самостоятельности, нестабильность самооценки, влияние сверстников, цифровые отвлекающие факторы и снижение учебной мотивации могут усиливать прокрастинационное поведение.

Abstract

This article theoretically analyzes the formation of procrastination in adolescence, its psychological mechanisms, and its influence on learning activity. Procrastination is interpreted not as simple laziness or poor time management, but as a complex phenomenon related to cognitive, emotional, motivational, and socio-psychological factors. During adolescence, the desire for independence, unstable self-esteem, peer influence, digital distractions, and decreased academic motivation may intensify procrastination behavior.

Kalit so'zlar: prokrastinatsiya, o‘smirlik davri, akademik kechiktirish, o‘zini boshqarish, emotsional regulyatsiya, o‘quv motivatsiyasi, raqamli chalg‘ituvchi omillar

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Botirova D. B. Yosh davrlar pedagogik psixologiyasi : darslik. - Toshkent : Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti, 2021. - 204 b.
  2. Ferrari J. R., Johnson J. L., McCown W. G. Procrastination and Task Avoidance: Theory, Research, and Treatment. - New York : Plenum Press, 1995. - 268 p. - ISBN 978-0-306-44842-3. - DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4899-0227-6.
  3. G‘oziyev E. G‘. Ontogenez psixologiyasi. - Toshkent : NIF MSH, 2020. - 288 b. - ISBN 978-9943-7011-4-4.
  4. Klingsieck K. B. Procrastination: When Good Things Don’t Come to Those Who Wait // European Psychologist. - 2013. - Vol. 18, no. 1. - P. 24–34. - DOI: https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000138.
  5. Nishanova Z. T., Kamilova N. G., Abdullayeva D. U., Xolnazarova M. X. Rivojlanish psixologiyasi. Pedagogik psixologiya : darslik. - Toshkent : O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2018. - 600 b.
  6. Rozental A., Carlbring P. Understanding and Treating Procrastination: A Review of a Common Self-Regulatory Failure // Psychology. - 2014. - Vol. 5, no. 13. - P. 1488–1502. - DOI: https://doi.org/10.4236/psych.2014.513160.
  7. Sirois F. M., Pychyl T. A. Procrastination and the Priority of Short-Term Mood Regulation: Consequences for Future Self // Social and Personality Psychology Compass. - 2013. - Vol. 7, no. 2. - P. 115–127. - DOI: https://doi.org/10.1111/spc3.12011.
  8. Solomon L. J., Rothblum E. D. Academic Procrastination: Frequency and Cognitive-Behavioral Correlates // Journal of Counseling Psychology. - 1984. - Vol. 31, no. 4. - P. 503–509. - DOI: https://doi.org/10.1037/0022-0167.31.4.503.
  9. Steel P. The Nature of Procrastination: A Meta-Analytic and Theoretical Review of Quintessential Self-Regulatory Failure // Psychological Bulletin. - 2007. - Vol. 133, no. 1. - P. 65–94. - DOI: https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.65.