11-tom, 1-son, b. 166–170, Nashr: 2026-11-05
O‘SMIRLARDA TOLERANTLIKNI SHAKILLANTIRISHGA YO‘NALTIRILGAN DASTUR SAMARADORLIGI
ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПРОГРАММЫ, НАПРАВЛЕННОЙ НА ФОРМИРОВАНИЕ ТОЛЕРАНТНОСТИ У ПОДРОСТКОВ
EFFECTIVENESS OF A PROGRAM AIMED AT DEVELOPING TOLERANCE IN ADOLESCENTS
- Qozoqova Intizor Ismoyiljonovna · ORCID: 0009-0004-0527-5721
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.51b9a8cb
Annotatsiya
Maqolada o‘smirlarda tolerantlikni shakllantirishga yo‘naltirilgan trening dasturining samaradorligi empirik tahlil qilinadi. Tadqiqotda 160 nafar o‘smir nazorat (n=120) va tajriba (n=40) guruhlariga ajratilib, V.S. Magun va hamkasblarining «Tolerantlikni o‘lchash so‘rovnomasi» hamda G.U. Soldatova va hamkasblarining «Tolerantlik indeksi» ekspress-so‘rovnomasi yordamida tolerantlikning etnik, ijtimoiy, stereotiplarga munosabat, noaniqlikka tolerantlik, murosa va muloqotga tayyorlik hamda shaxs xususiyati sifatidagi ko‘rsatkichlari baholandi. Tajriba guruhida barcha ko‘rsatkichlar bo‘yicha o‘rtacha rang yuqori bo‘lib, farqlar p<0,05 va p<0,01 darajasida statistik ahamiyatli ekani aniqlandi. Bu dasturning samaradorligini ko‘rsatadi.
Аннотация
В статье эмпирически анализируется эффективность тренинговой программы, направленной на формирование толерантности у подростков. 160 подростков были разделены на контрольную (n=120) и экспериментальную (n=40) группы. С помощью «Опросника для измерения толерантности» В.С. Магуна и соавторов и экспресс-опросника «Индекс толерантности» Г.У. Солдатовой и соавторов оценивались этническая и социальная толерантность, отношение к стереотипам, толерантность к неопределённости, готовность к компромиссу и диалогу, а также толерантность как черта личности. По всем показателям средний ранг в экспериментальной группе выше, различия значимы на уровнях p<0,05 и p<0,01. Это подтверждает эффективность программы.
Abstract
This article empirically analyzes the effectiveness of a training program aimed at developing tolerance in adolescents. A total of 160 adolescents were divided into a control group (n=120) and an experimental group (n=40). Using the Tolerance Measurement Questionnaire by V.S. Magun et al. and the Tolerance Index express questionnaire by G.U. Soldatova et al., the study assessed ethnic and social tolerance, attitudes to stereotypes, tolerance of ambiguity, readiness for compromise and dialogue, and tolerance as a personality trait. The experimental group had higher mean ranks on all indicators, and the differences were statistically significant at p<0.05 and p<0.01. The findings confirm the program’s effectiveness.
Kalit so'zlar: tolerantlik, o‘smirlar, trening dasturi, dastur samaradorligi, stereotiplar, murosa va muloqot, noaniqlikka tolerantlik
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 30-iyundagi PF-6017-son «O‘zbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatini tubdan isloh qilish va yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni.
- O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 12-iyuldagi 577-son «O‘quvchilarni psixologik-pedagogik qo‘llab-quvvatlash ishlarini yanada takomillashtirish to‘g‘risida»gi qarori.
- O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 818-son qarori.
- Allport G. W. The Nature of Prejudice. - Cambridge, MA: Addison-Wesley, 1954. - 537 p.
- Асмолов А. Г., Солдатова Г. У., Шайгерова Л. А. О смыслах понятия «толерантность» // Век толерантности: научно-публицистический вестник. - Москва: Издательство МГУ, 2001. - Вып. 1.
- Bandura A. Social Learning Theory. - Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1977. - 247 p.
- Бойко В. В. Энергия эмоций в общении: взгляд на себя и на других. - Санкт-Петербург: Фолио, 1996.
- Ergashev I. Bo‘lajak ijtimoiy ish mutaxassislarida tolerantlikni shakllantirishning pedagogik-psixologik asoslari // Jamiyat va innovatsiyalar. - 2025. - Vol. 6, Iss. 8 (Special Issue 08). - B. 220–226. - DOI: https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss8/S-pp220-226.
- Магун В. С., Жамкочьян М. С., Магура М. М. Оценка эффективности тренинга толерантности как средства воздействия на сознание старшеклассников // На пути к толерантному сознанию / под ред. А. Г. Асмолова. - Москва: Смысл, 2000.
- Narzullaev D. Principles for the Development of Pedagogical Tolerance Mindset in Master’s Degree Students // Jamiyat va innovatsiyalar. - 2026. - Vol. 7, Iss. 1. - P. 322–328. - DOI: https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol7-iss1-pp322-328.
- Paluck E. L., Green D. P. Prejudice Reduction: What Works? A Review and Assessment of Research and Practice // Annual Review of Psychology. - 2009. - Vol. 60. - P. 339–367. - DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.psych.60.110707.163607.
- Pettigrew T. F., Tropp L. R. A Meta-Analytic Test of Intergroup Contact Theory // Journal of Personality and Social Psychology. - 2006. - Vol. 90, No. 5. - P. 751–783. - DOI: https://doi.org/10.1037/0022-3514.90.5.751.
- Солдатова Г. У., Шайгерова Л. А., Шарова О. Е. Жить в мире с собой и другими: тренинг толерантности для подростков. - Москва: Генезис, 2000.
- Солдатова Г. У., Кравцова О. А., Хухлаев О. Е., Шайгерова Л. А. Психодиагностика толерантности личности. - Москва: Смысл, 2008.
- Tajfel H., Turner J. C. An Integrative Theory of Intergroup Conflict // The Social Psychology of Intergroup Relations / ed. by W. G. Austin, S. Worchel. - Monterey, CA: Brooks/Cole, 1979. - P. 33–47.