7-tom, 2-son, b. 291–296, Nashr: 2026-08-11
O‘SMIRLARDA TANQIDIY FIKRLASH RIVOJLANISHIGA OILAVIY MUHITNING TA’SIRI
ВЛИЯНИЕ СЕМЕЙНОЙ СРЕДЫ НА РАЗВИТИЕ КРИТИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ У ПОДРОСТКОВ
THE INFLUENCE OF THE FAMILY ENVIRONMENT ON THE DEVELOPMENT OF CRITICAL THINKING IN ADOLESCENTS
- Sabrina Kamolova Habibovna — Buxoro xalqaro universiteti tayanch doktoranti, E-mail:sabrina.kamalova99@mail.ru, https://orcid.org/0009-0000-9277-4916
Annotatsiya
Mazkur maqolada o‘smirlik davrida tanqidiy fikrlashni rivojlantirishda oilaviy muhitning o‘rni va ahamiyati ilmiy-pedagogik hamda psixologik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Oiladagi demokratik munosabatlar, ota-onaning tarbiyaviy uslubi, muloqot sifati, hissiy qo‘llab-quvvatlash va intellektual rag‘batlantirishning o‘smirlarning mustaqil fikrlashi, muammolarni tahlil qilish, dalillarga asoslangan xulosalar chiqarish hamda qaror qabul qilish kompetensiyalariga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, oiladagi avtoritar va befarq tarbiya uslublarining tanqidiy fikrlash rivojlanishiga salbiy ta’siri ilmiy manbalar asosida izohlanadi. Tadqiqot natijalari oilada sog‘lom psixologik muhitni shakllantirish tanqidiy fikrlashni rivojlantirishning muhim omillaridan biri ekanligini ko‘rsatadi hamda ta’lim muassasalari va ota-onalar hamkorligini kuchaytirishga doir tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Аннотация
В статье рассматривается влияние семейной среды на развитие критического мышления подростков с психолого-педагогической точки зрения. Анализируется роль демократического стиля воспитания, характера внутрисемейного общения, эмоциональной поддержки, доверительных отношений и интеллектуального стимулирования в формировании способности подростков самостоятельно анализировать информацию, оценивать факты, аргументированно высказывать собственную позицию и принимать обоснованные решения. Особое внимание уделяется негативному влиянию авторитарного и безразличного стилей воспитания на развитие критического мышления. На основе анализа современных научных исследований обосновывается необходимость формирования благоприятной психологической атмосферы в семье как важнейшего условия интеллектуального и личностного развития подростков. Полученные выводы могут быть использованы при разработке рекомендаций для родителей, педагогов и психологов.
Abstract
This article examines the influence of the family environment on the development of critical thinking in adolescents from psychological and pedagogical perspectives. Particular attention is paid to the role of democratic parenting styles, family communication, emotional support, mutual trust, and intellectual stimulation in fostering adolescents' ability to analyze information independently, evaluate evidence objectively, formulate reasoned conclusions, and make informed decisions. The paper also discusses the negative impact of authoritarian and neglectful parenting styles on the development of critical thinking skills. Based on contemporary scientific literature, the study emphasizes that a healthy family psychological climate is one of the key determinants of adolescents' cognitive and personal development. The findings provide a theoretical foundation for developing practical recommendations aimed at strengthening cooperation between families, educators, and psychologists in promoting critical thinking among adolescents.
Kalit so'zlar: tanqidiy fikrlash, oilaviy muhit, o‘smir, psixologik rivojlanish, tarbiya uslubi, ota-ona, oilaviy muloqot, mustaqil fikrlash, kognitiv rivojlanish, ijtimoiylashuv
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasining "Ta'lim to‘g‘risida"gi Qonuni. – Toshkent, 2020.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risidagi Farmoni. – Toshkent, 2022.
- Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. – 464 b.
- Baumrind D. Child Care Practices Anteceding Three Patterns of Preschool Behavior // Genetic Psychology Monographs. – 1967. – Vol. 75. – P. 43–88.
- Dewey J. How We Think. – Boston: D.C. Heath and Company, 1933. – 301 p.
- Ennis R.H. Critical Thinking. – Upper Saddle River: Prentice Hall, 1996. – 386 p.
- Facione P.A. Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction (The Delphi Report). – Millbrae: California Academic Press, 1990. – 112 p.
- Piaget J. The Psychology of Intelligence. – London: Routledge, 2001. – 182 p.
- Santrock J.W. Adolescence. 17th ed. – New York: McGraw-Hill Education, 2019. – 544 p.