10-tom, 1-son, b. 35–39, Nashr: 2026-10-01

O‘SMIRLARDA KREATIV TAFAKKURNI SHAKLLANTIRISHDA ART-TERAPEVTIK MASHG‘ULOTLARNING PSIXOLOGIK SAMARADORLIGI

ПСИХОЛОГИЧЕСКАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ АРТ-ТЕРАПЕВТИЧЕСКИХ ЗАНЯТИЙ В ФОРМИРОВАНИИ КРЕАТИВНОГО МЫШЛЕНИЯ У ПОДРОСТКОВ

PSYCHOLOGICAL EFFECTIVENESS OF ART-THERAPEUTIC ACTIVITIES IN DEVELOPING CREATIVE THINKING AMONG ADOLESCENTS

  • A’zamova Maxliyo Abduraximovna — Buxoro xalqaro universiteti mustaqil tadqoqtchisi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada o‘smirlik davrida kreativ tafakkurni shakllantirish va rivojlantirishda art-terapevtik mashg‘ulotlardan foydalanishning psixologik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘smirlarning ijodiy fikrlashi, yangi g‘oyalarni ilgari surishi, muammolarga turli nuqtayi nazardan yondashishi hamda o‘z fikrlarini erkin ifodalashiga ta’sir etuvchi psixologik omillarga e’tibor qaratiladi. Art-terapiyaning rasm chizish, ranglar bilan ishlash, kollaj yaratish, obrazli kompozitsiyalar tuzish va erkin ijodiy topshiriqlar kabi shakllari o‘smirlarning tasavvur, assotsiativ fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish va ijodiy tashabbuskorligini faollashtirish vositasi sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, art-terapevtik mashg‘ulotlarning emotsional zo‘riqishni kamaytirish, psixologik xavfsiz muhit yaratish va o‘smirning o‘z imkoniyatlarini namoyon etishiga sharoit yaratishdagi ahamiyati yoritiladi. Maqolada art-terapiya elementlarini ta’lim jarayoniga maqsadli integratsiya qilish orqali kreativ tafakkurni rivojlantirishning psixologik-pedagogik mexanizmlari asoslanadi.

Аннотация

В статье рассматриваются психологические возможности использования арт-терапевтических занятий в формировании и развитии креативного мышления подростков. Особое внимание уделяется психологическим факторам, определяющим способность подростков генерировать новые идеи, находить различные способы решения проблем, проявлять инициативу и свободно выражать собственные мысли. Такие формы арт-терапии, как рисование, работа с цветом, создание коллажей, построение образных композиций и выполнение свободных творческих заданий, рассматриваются как средства активизации воображения, ассоциативного мышления, самостоятельности и творческой инициативы подростков. В работе также раскрывается значение арт-терапевтических занятий в снижении эмоционального напряжения, формировании психологически безопасной среды и создании условий для раскрытия индивидуального творческого потенциала подростка. Обосновывается целесообразность целенаправленной интеграции элементов арт-терапии в образовательный процесс как одного из психологико-педагогических условий развития креативного мышления подростков.

Abstract

This article examines the psychological potential of art-therapeutic activities in developing creative thinking among adolescents. Particular attention is given to psychological factors that influence adolescents’ ability to generate original ideas, approach problems from different perspectives, demonstrate initiative, and express their thoughts freely. Various forms of art therapy, including drawing, color-based activities, collage making, visual composition, and open-ended creative tasks, are considered as tools for stimulating imagination, associative thinking, independent decision-making, and creative initiative. The article also highlights the role of art-therapeutic activities in reducing emotional tension, creating a psychologically safe environment, and providing adolescents with opportunities to express and develop their individual creative potential. The study substantiates the importance of purposefully integrating art-therapy elements into the educational process as a psychological and pedagogical condition for enhancing adolescents’ creative thinking.

Kalit so'zlar: o‘smirlik davri, kreativ tafakkur, art-terapiya, ijodkorlik, ijodiy fikrlash, tasavvur, emotsional holat, psixologik rivojlanish, ijodiy faollik, psixologik xavfsizlik

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasi. “Ta’lim to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni, O‘RQ-637-son. - Toshkent, 2020.
  2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “O‘zbekiston - 2030” strategiyasi to‘g‘risida: PF-158-son Farmon. - Toshkent, 2023.
  3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida: PF-60-son Farmon. - Toshkent, 2022.
  4. Guilford J. P. The Nature of Human Intelligence. - New York: McGraw-Hill, 1967. - 538 p.
  5. Torrance E. P. Torrance Tests of Creative Thinking: Norms-Technical Manual. - Bensenville, IL: Scholastic Testing Service, 1990.
  6. Sternberg R. J., Lubart T. I. Defying the Crowd: Cultivating Creativity in a Culture of Conformity. - New York: Free Press, 1995. - 326 p.
  7. Liebmann M. Art Therapy for Groups: A Handbook of Themes, Games and Exercises. - 2nd ed. - London: Routledge, 2004. - 264 p.
  8. Malchiodi C. A. Handbook of Art Therapy. - 2nd ed. - New York: Guilford Press, 2012. - 480 p.
  9. Malchiodi C. A. Creative Arts Therapy Approaches to Adolescent Mental Health. - London: Jessica Kingsley Publishers, 2014.
  10. Runco M. A., Jaeger G. J. The Standard Definition of Creativity // Creativity Research Journal. - 2012. - Vol. 24, No. 1. - P. 92–96.