11-tom, 1-son, b. 346–350, Nashr: 2026-11-14
O‘QUVCHILARDA MULOQOTDAGI NIZOLI VAZIYATLARNI HAL ETISH KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISH OMILLARI
ФАКТОРЫ ФОРМИРОВАНИЯ КОМПЕТЕНЦИИ РАЗРЕШЕНИЯ КОНФЛИКТНЫХ СИТУАЦИЙ В ОБЩЕНИИ У УЧАЩИХСЯ
FACTORS IN DEVELOPING STUDENTS’ COMPETENCE IN RESOLVING COMMUNICATION CONFLICTS
- Azimov Asqadjon Axtamovich — Buxoro davlat universiteti Psixologiya kafedrasi dotsenti Psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD)
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.f7fb6672
Annotatsiya
Mazkur maqolada o‘quvchilarda muloqot jarayonida yuzaga keladigan nizoli vaziyatlarni konstruktiv hal etish kompetensiyasini shakllantirishning pedagogik-psixologik omillari nazariy jihatdan tahlil qilingan. Nizoli vaziyatlarning kelib chiqish sabablari, ularning o‘quvchilarning shaxslararo munosabatlari va ijtimoiy moslashuviga ta’siri, shuningdek, nizolarni bartaraf etishda kommunikativ ko‘nikmalar, emotsional o‘zini boshqarish, empatiya, tolerantlik va murosaga kelish qobiliyatining ahamiyati ochib berilgan. Shuningdek, ta’lim jarayonida o‘quvchilarning nizoli vaziyatlarni mustaqil tahlil qilish, muqobil yechimlarni ishlab chiqish va o‘zaro maqbul qaror qabul qilish kompetensiyalarini rivojlantirishga qaratilgan pedagogik yondashuvlar asoslangan. Tadqiqot natijasida mazkur kompetensiyani shakllantirishga ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy omillar tizimlashtirilgan.
Аннотация
В статье теоретически анализируются педагогические и психологические факторы формирования у учащихся компетенции конструктивного разрешения конфликтных ситуаций в процессе общения. Раскрываются причины возникновения конфликтов, их влияние на межличностные отношения и социальную адаптацию учащихся, а также значение коммуникативных навыков, эмоциональной саморегуляции, эмпатии, толерантности и способности к достижению компромисса. Особое внимание уделяется педагогическим подходам, направленным на развитие у учащихся умений самостоятельно анализировать конфликтные ситуации, находить альтернативные решения и принимать взаимоприемлемые решения. В результате исследования систематизированы основные факторы, способствующие формированию данной компетенции.
Abstract
This article theoretically examines the pedagogical and psychological factors involved in developing students’ competence in constructively resolving conflicts arising during communication. It explores the causes of interpersonal conflicts, their influence on students’ relationships and social adaptation, and the importance of communication skills, emotional self-regulation, empathy, tolerance, and compromise in conflict resolution. Particular attention is given to educational approaches that develop students’ abilities to independently analyze conflict situations, identify alternative solutions, and make mutually acceptable decisions. The study systematizes the major factors contributing to the development of this competence and substantiates their role in creating a constructive communication environment within educational institutions.
Kalit so'zlar: nizoli vaziyat, muloqot, kommunikativ kompetensiya, nizolarni hal etish, o‘quvchilar, empatiya, tolerantlik, emotsional intellekt, murosaga kelish, ijtimoiy moslashuv, konstruktiv muloqot
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ-637-sonli “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020. Qonunning rasmiy matni.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 11-maydagi PF-134-sonli “2022–2026-yillarda maktab ta’limini rivojlantirish bo‘yicha milliy dasturni tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmoni. – Toshkent, 2022. Farmonning rasmiy matni.
- Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021.
- Deutsch M. The Resolution of Conflict: Constructive and Destructive Processes. – New Haven: Yale University Press, 1973.
- Gordon T., Burch N. T.E.T. Teacher Effectiveness Training. – New York: P.H. Wyden, 1974.
- Johnson D.W., Johnson R.T. Constructive Conflict in the Schools // Journal of Social Issues. – 1994. – Vol. 50, No. 1. – P. 117–137.
- Johnson D.W., Johnson R.T. Conflict Resolution and Peer Mediation Programs in Elementary and Secondary Schools: A Review of the Research // Review of Educational Research. – 1996. – Vol. 66, No. 4. – P. 459–506.
- Rosenberg M.B. Nonviolent Communication: A Language of Life. – 2nd ed. – Encinitas: PuddleDancer Press, 2003.