10-tom, 1-son, b. 284–287, Nashr: 2026-10-08

O‘QITUVCHI VA OTA-ONA HAMKORLIGINING BOLALAR NUTQ RIVOJIGA TA’SIRI

ВЛИЯНИЕ СОТРУДНИЧЕСТВА УЧИТЕЛЯ И РОДИТЕЛЕЙ НА РЕЧЕВОЕ РАЗВИТИЕ ДЕТЕЙ

THE IMPACT OF TEACHER–PARENT COLLABORATION ON CHILDREN’S SPEECH DEVELOPMENT

  • Shadiyev Feruz Djaxonovich — Psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (Phd), Buxoro davlat universiteti o’qituvchisi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada o‘qituvchi va ota-ona hamkorligining bolalar nutq rivojiga ta’siri psixologik va pedagogik jihatdan tahlil qilinadi. Bolaning nutqiy taraqqiyoti uning kognitiv rivoji, ijtimoiy moslashuvi va shaxs sifatida shakllanishida muhim omil hisoblanadi. Tadqiqotda oilaviy muhit va maktabdagi ta’limiy-psixologik sharoitlarning o‘zaro uyg‘unligi bolaning lug‘at boyligi, grammatik tuzilmani egallashi, og‘zaki va yozma nutqining rivojlanishiga qanday ta’sir ko‘rsatishi yoritiladi. O‘qituvchi va ota-onaning birgalikdagi harakatlari - muntazam muloqot, pedagogik maslahatlar, uy sharoitida nutqni rivojlantiruvchi mashg‘ulotlar - bolaning nutqiy faolligini oshirishda samarali vosita sifatida qaraladi. Shuningdek, hamkorlik yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagan holatlarda nutq rivojida kechikishlar, kommunikativ qiyinchiliklar va o‘quv faoliyatidagi muammolar yuzaga kelishi mumkinligi asoslab beriladi. Maqolada pedagogik-psixologik yondashuvlar asosida o‘qituvchi va ota-ona hamkorligini kuchaytirishga doir amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.

Аннотация

В статье рассматривается влияние сотрудничества учителя и родителей на развитие речи детей с психолого-педагогической точки зрения. Речевое развитие ребёнка является важнейшим условием его когнитивного становления, успешной социализации и формирования личности. В работе анализируется взаимосвязь семейной среды и школьных образовательных условий, а также их влияние на словарный запас, грамматический строй и коммуникативные навыки ребёнка. Особое внимание уделяется роли согласованных действий учителя и родителей, включающих регулярное взаимодействие, педагогическое консультирование и организацию речеразвивающей деятельности в домашних условиях. Подчёркивается, что систематическое и целенаправленное сотрудничество способствует активизации речевой деятельности детей и повышению эффективности обучения. В то же время недостаточная координация между школой и семьёй может приводить к задержкам речевого развития, трудностям общения и снижению учебной мотивации. На основе теоретического анализа и практических наблюдений предлагаются рекомендации по оптимизации взаимодействия учителя и родителей с целью создания благоприятной речевой среды для ребёнка.

Abstract

This article examines the impact of teacher–parent cooperation on children’s speech development from psychological and pedagogical perspectives. Speech development plays a crucial role in a child’s cognitive growth, social adaptation, and overall personality formation. The study analyzes the interaction between the family environment and school-based educational conditions, focusing on their influence on vocabulary acquisition, grammatical competence, and communicative skills. Special attention is given to coordinated efforts between teachers and parents, including regular communication, pedagogical guidance, and the implementation of speech-enhancing activities at home. Such collaboration is viewed as an effective means of increasing children’s speech activity and improving learning outcomes. The article also highlights that insufficient cooperation between school and family may result in delayed speech development, communication difficulties, and challenges in academic performance. Based on theoretical analysis and practical observations, the paper offers recommendations for strengthening teacher–parent collaboration to create a supportive and developmentally enriching speech environment for children.

Kalit so'zlar: nutq rivoji, o‘qituvchi va ota-ona hamkorligi, bolalar psixologiyasi, ijtimoiy muhit, kommunikativ kompetensiya

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Выготский Л. С. Мышление и речь. – Москва : Лабиринт, 1999. – 352 с.
  2. Выготский Л. С. Психология развития ребенка. – Москва : Эксмо, 2004. – 512 с.
  3. Леонтьев А. А. Деятельность. Сознание. Личность. – Москва : Политиздат, 1975. – 304 с.
  4. Эльконин Д. Б. Психология обучения младшего школьника. – Москва : Просвещение, 1974. – 368 с.
  5. Божович Л. И. Личность и её формирование в детском возрасте. – Москва : Педагогика, 1968. – 464 с.
  6. Бронфенбреннер У. Экология человеческого развития. – Москва : Смысл, 2002. – 328 с.
  7. Bruner J. S. Child’s Talk: Learning to Use Language. – New York : Oxford University Press, 1983. – 150 p.
  8. Bruner J. S. The Culture of Education. – Cambridge, MA : Harvard University Press, 1996. – 224 p.
  9. Hart B., Risley T. R. Meaningful Differences in the Everyday Experience of Young American Children. – Baltimore : Paul H. Brookes Publishing, 1995. – 268 p.
  10. Snow C. E., Burns M. S., Griffin P. Preventing Reading Difficulties in Young Children. – Washington, DC : National Academy Press, 1998. – 432 p.
  11. Epstein J. L. School, Family, and Community Partnerships: Preparing Educators and Improving Schools. – Boulder : Westview Press, 2011. – 528 p.
  12. Hoff E. Language Development. – Belmont, CA : Wadsworth Cengage Learning, 2014. – 448 p.