10-tom, 1-son, b. 359–363, Nashr: 2026-10-12
O‘QISH SAVODXONLIGINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI VA ADAPTIV TA’LIM TEXNOLOGIYALARINING O‘RNI
РОЛЬ ЦИФРОВЫХ И АДАПТИВНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В РАЗВИТИИ ЧИТАТЕЛЬСКОЙ ГРАМОТНОСТИ
THE ROLE OF DIGITAL AND ADAPTIVE LEARNING TECHNOLOGIES IN DEVELOPING READING LITERACY
- Abduvaliyeva Gulchexra Mamadjon qizi — University of Business and Science Maktabgacha-Boshlang‘ich ta’lim va sport faoliyati kafedrasi o‘qituvchi pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
Annotatsiya
Mazkur maqolada o‘qish savodxonligini rivojlantirishda raqamli va adaptiv ta’lim texnologiyalarining o‘rni hamda pedagogik imkoniyatlari yoritilgan. O‘quvchilarning matnni tushunish, asosiy fikrni aniqlash, axborotni izlash va tahlil qilish, xulosa chiqarish hamda mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishda raqamli ta’lim vositalaridan foydalanishning ahamiyati asoslangan. Shuningdek, adaptiv ta’lim texnologiyalarining o‘quvchilarning individual ehtiyojlari va o‘zlashtirish darajasiga muvofiq o‘quv topshiriqlarini moslashtirish, o‘zlashtirishdagi qiyinchiliklarni aniqlash va individual teskari aloqani ta’minlash imkoniyatlari tahlil qilingan. Raqamli va adaptiv texnologiyalarni o‘zaro uyg‘unlashtirish orqali o‘qish savodxonligini rivojlantirish samaradorligini oshirishning pedagogik shartlari yoritilgan.
Аннотация
В статье рассматриваются роль и педагогические возможности цифровых и адаптивных образовательных технологий в развитии читательской грамотности. Обосновано значение использования цифровых образовательных средств для формирования у учащихся навыков понимания текста, определения основной мысли, поиска и анализа информации, формулирования выводов и самостоятельного мышления. Также проанализированы возможности адаптивных образовательных технологий по индивидуализации учебных заданий с учётом образовательных потребностей и уровня усвоения материала учащимися, выявлению трудностей в обучении и предоставлению индивидуальной обратной связи. Раскрыты педагогические условия повышения эффективности развития читательской грамотности посредством интеграции цифровых и адаптивных технологий.
Abstract
This article examines the role and pedagogical potential of digital and adaptive learning technologies in developing reading literacy. It highlights the importance of digital educational tools in fostering students’ abilities to comprehend texts, identify main ideas, search for and analyze information, draw conclusions, and think independently. The article also analyzes how adaptive learning technologies can personalize learning tasks according to students’ individual needs and levels of achievement, identify learning difficulties, and provide individualized feedback. Furthermore, it discusses the pedagogical conditions for improving the effectiveness of reading literacy development through the integration of digital and adaptive learning technologies.
Kalit so'zlar: o‘qish savodxonligi, raqamli ta’lim texnologiyalari, adaptiv ta’lim, individual yondashuv, matnni tushunish, axborot bilan ishlash, pedagogik diagnostika, differensial ta’lim, teskari aloqa, mustaqil fikrlash, ta’lim samaradorligi
Foydalanilgan adabiyotlar
- Mullis I.V.S., Martin M.O. (eds.). PIRLS 2021 assessment frameworks. Boston: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2019. URL: https://pirls2021.org/frameworks (murojaat sanasi: 10.10.2026).
- PISA 2018 assessment and analytical framework. -Paris: OECD Publishing, 2019. -DOI: 10.1787/b25efab8-en.
- Qosimova K., Matchonov S., G‘ulomova X., Yo‘ldosheva Sh. Ona tili o‘qitish metodikasi. -Toshkent: Noshir, 2009.
- Boltayeva H. Boshlang‘ich sinfda o‘qish savodxonligini o‘rgatishning zamonaviy usullari // Science and Society. -2025. -№ 1–2. -B. 24–26.
- Mayer R.E. Multimedia learning. 2nd ed. -New York: Cambridge University Press, 2009. -304 p.
- Delgado P., Vargas C., Ackerman R., Salmerón L. Don't throw away your printed books: a meta-analysis on the effects of reading media on reading comprehension // Educational Research Review. -2018. -Vol. 25. -P. 23–38. -DOI: 10.1016/j.edurev.2018.09.003.
- Abduvaliyeva G.M. O‘qish darslari samaradorligini mediatexnologiyalar asosida takomillashtirish // Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar. -2025. -№ 2. -B. 1245–1250.
- Abduvaliyeva G.M. O‘qish samaradorligini modulli ta’lim sharoitida oshiruvchi interfaol metodlar // Universal xalqaro ilmiy jurnal. -2026. -Jild 3, № 3.1. -B. 121–123.
- Nazimov R.N. O‘quv mashg‘ulotlarini zamonaviy usullar asosida tashkil etish // FarDU ilmiy xabarlar jurnali. -2023. -Jild 29, № 2. -B. 35.
- Shute V.J., Zapata-Rivera D. Adaptive educational systems // Adaptive technologies for training and education / ed. by P.J. Durlach, A.M. Lesgold. -New York: Cambridge University Press, 2012. -P. 7–27.
- Kulik J.A., Fletcher J.D. Effectiveness of intelligent tutoring systems: a meta-analytic review // Review of Educational Research. 2016. Vol. 86, № 1. P. 42–78. -DOI: 10.3102/0034654315581420.
- Tomlinson C.A. How to differentiate instruction in academically diverse classrooms. 3rd ed. Alexandria: ASCD, 2017.
- Выготский Л.С. Мышление и речь. -М.: Лабиринт, 1999. 352 с.
- Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.A. Pedagogik texnologiya asoslari. -Toshkent: O‘qituvchi, 2004.
- Sayidahmedov N.S. Yangi pedagogik texnologiyalar. -Toshkent: Moliya, 2003.
- Ishmuhamedov R., Abduqodirov A., Pardayev A. Ta’lim va tarbiyada innovatsion texnologiyalar. -Toshkent: Iste’dod, 2008.
- Black P., Wiliam D. Assessment and classroom learning // Assessment in Education: Principles, Policy & Practice. 1998. Vol. 5, № 1. P. 7–74. -DOI: 10.1080/0969595980050102.
- Hattie J., Timperley H. The power of feedback // Review of Educational Research. -2007. -Vol. 77, № 1. -P. 81–112. -DOI: 10.3102/003465430298487.
- Sobirova M. In imparting humane education use of integrated technology // JournalNX -A Multidisciplinary Peer Reviewed Journal. 2022.Vol. 8, Issue 1. -P. 151–158. -ISSN 2581-4230.