7-tom, 2-son, b. 285–290, Nashr: 2026-08-11
ONKOLOGIK BEMORLAR HAYOT SIFATINI OSHIRISHNING PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI VA PSIXOKORREKSION TEXNOLOGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ ПОВЫШЕНИЯ КАЧЕСТВА ЖИЗНИ ОНКОЛОГИЧЕСКИХ БОЛЬНЫХ И СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПСИХОКОРРЕКЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
PSYCHOLOGICAL MECHANISMS FOR IMPROVING THE QUALITY OF LIFE OF ONCOLOGY PATIENTS AND ENHANCING PSYCHOCORRECTIVE TECHNOLOGIES
- Niyazova Nilufar Farxadovna — Ma'mun universiteti psixologiya, tibbiyot va sport kafedrasi dotsent, Psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD, E-mail: niyazova_nilufar@mamunedu.uz., Orcid: 0009-0007-7731-0890
Annotatsiya
Mazkur maqolada onkologik bemorlar hayot sifatini oshirishga xizmat qiluvchi psixologik mexanizmlar hamda zamonaviy psixokorreksion texnologiyalarni takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda onkologik kasallikning bemorlarning emotsional holati, psixologik farovonligi, ijtimoiy moslashuvi va hayot sifatiga ta'sir etuvchi asosiy omillar ilmiy jihatdan yoritilgan. Shuningdek, psixologik rezilentlik, stressni boshqarish, emotsional qo‘llab-quvvatlash, kognitiv-xulq-atvor yondashuvi va psixologik maslahatning bemorlarning hayot sifatini yaxshilashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Psixokorreksion texnologiyalarni individual ehtiyojlarga mos ravishda takomillashtirish bemorlarning davolanishga motivatsiyasini oshirish, psixologik moslashuvini kuchaytirish va psixoemotsional barqarorligini ta'minlashga xizmat qilishi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari onkologik bemorlarga ko‘rsatiladigan psixologik yordam tizimini takomillashtirish va multidissiplinar yondashuv samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalarni ishlab chiqish uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
Аннотация
В статье рассматриваются психологические механизмы повышения качества жизни онкологических больных и пути совершенствования современных психокоррекционных технологий. Анализируется влияние онкологического заболевания на эмоциональное состояние, психологическое благополучие, социальную адаптацию и качество жизни пациентов. Особое внимание уделено роли психологической устойчивости, управления стрессом, эмоциональной поддержки, когнитивно-поведенческого подхода и психологического консультирования в повышении качества жизни онкологических больных. Обосновывается необходимость совершенствования психокоррекционных технологий с учетом индивидуальных особенностей пациентов для повышения их мотивации к лечению, улучшения психологической адаптации и эмоциональной стабильности. Полученные результаты имеют практическое значение для совершенствования системы психологической помощи онкологическим больным и повышения эффективности междисциплинарного взаимодействия специалистов.
Abstract
This article examines the psychological mechanisms for improving the quality of life of cancer patients and explores approaches to enhancing modern psychocorrection technologies. The study analyzes the impact of cancer on patients' emotional state, psychological well-being, social adaptation, and overall quality of life. Particular attention is given to the role of psychological resilience, stress management, emotional support, cognitive-behavioral approaches, and psychological counseling in improving patients' quality of life. The paper argues that psychocorrection technologies should be tailored to individual patient needs in order to strengthen treatment motivation, facilitate psychological adaptation, and enhance emotional stability. The findings provide a scientific basis for improving psychological support services for cancer patients and increasing the effectiveness of multidisciplinary healthcare interventions.
Kalit so'zlar: onkologik bemor, hayot sifati, psixologik mexanizm, psixokorreksiya, psixokorreksion texnologiyalar, psixologik yordam, psixologik moslashuv, emotsional barqarorlik, rezilentlik, stressni boshqarish, kognitiv-xulq-atvor terapiyasi, psixologik farovonlik
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2023.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF–158-son Farmoni. "O‘zbekiston – 2030" strategiyasi to‘g‘risida. – Toshkent, 2023.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF–60-son Farmoni. 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida. – Toshkent, 2022.
- O‘zbekiston Respublikasining Aholi salomatligini saqlash to‘g‘risidagi Qonuni. – Toshkent, 2024.
- World Health Organization. Guide to Cancer Early Diagnosis. – Geneva: WHO, 2017.
- World Health Organization. Mental Health and Well-being. – Geneva: WHO, 2022.
- National Comprehensive Cancer Network (NCCN). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Distress Management. Version 2024. – Plymouth Meeting, PA: NCCN, 2024.
- National Cancer Institute. Psychological and Social Support for People with Cancer. – Bethesda, MD: NCI, 2023.
- American Cancer Society. Cancer Treatment and Survivorship Facts & Figures 2023–2024. – Atlanta: ACS, 2023.
- Holland J.C., Breitbart W.S., Jacobsen P.B., Lederberg M.S., Loscalzo M.J., McCorkle R. Psycho-Oncology. 3rd ed. – New York: Oxford University Press, 2015.
- Beck J.S. Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. 2nd ed. – New York: Guilford Press, 2011.
- Lazarus R.S., Folkman S. Stress, Appraisal, and Coping. – New York: Springer Publishing Company, 1984.
- Engel G.L. The Need for a New Medical Model: A Challenge for Biomedicine. // Science. – 1977. – Vol. 196. – P. 129–136.
- Cella D.F. Quality of Life: Concepts and Definition. // Journal of Pain and Symptom Management. – 1994. – Vol. 9(3). – P. 186–192.
- Bonanno G.A. Loss, Trauma, and Human Resilience. // American Psychologist. – 2004. – Vol. 59(1). – P. 20–28.
- Carlson L.E., Bultz B.D. Mind-Body Interventions in Oncology. // Journal of Clinical Oncology. – 2021. – Vol. 39(22). – P. 2415–2424.
- Greer J.A., Applebaum A.J., Jacobsen P.B., et al. Evidence-Based Psychological Interventions for Patients with Cancer. // Journal of Clinical Oncology. – 2020. – Vol. 38(9). – P. 885–904.
- Masten A.S. Ordinary Magic: Resilience in Development. – New York: Guilford Press, 2018.
- International Psycho-Oncology Society (IPOS). International Standards of Quality Cancer Care. – London: IPOS, 2023.
- Folkman S. Stress, Coping, and Hope. // Psycho-Oncology. – 2010. – Vol. 19(9). – P. 901–908.