9-tom, 2-son, b. 413–416, Nashr: 2026-09-24

ONA TILI DARSLARIDA O‘QUVCHILARGA LЕKSIKOLOGIYA MAVZULARINI O‘TISH MЕTODIKASI

МЕТОДИКА ПРЕПОДАВАНИЯ ТЕМ ПО ЛЕКСИКОЛОГИИ УЧАЩИМСЯ НА УРОКАХ РОДНОГО ЯЗЫКА

METHODOLOGY OF TEACHING LEXICOLOGY TOPICS TO STUDENTS IN MOTHER TONGUE LESSONS

  • Nazarova Dilnoza G‘ulomovna — Buxoro viloyati, Peshku tumani, 28-maktab o‘qituvchisi, p.f.f.d (PhD).

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada ona tili darslarida leksikologiya mavzularini o‘qitish orqali o‘quvchilarning lug‘at boyligini rivojlantirish masalasi yoritilgan. Leksikologik bilimlarni o‘zlashtirish jarayonida o‘quvchilarning so‘z ma’nosini anglash, yangi so‘zlarni nutqda faol qo‘llash, ma’nodosh va qarama-qarshi ma’noli, ko‘p ma’noli, shakldosh hamda uyadosh so‘zlarni farqlash ko‘nikmalarini shakllantirishga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada o‘quvchilarning lug‘at boyligini rivojlantirishda kuzatish, taqqoslash, guruhlash, so‘z ma’nosini sharhlash, mustaqil lug‘at tuzish va lug‘atlar bilan ishlash kabi metodlarning didaktik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, leksikologik topshiriqlarni o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlariga mos tashkil etish hamda yangi so‘zlarni faol nutqqa kiritishning metodik ahamiyati ochib beriladi. Tadqiqot natijalari leksikologiya ta’limini amaliy nutq faoliyati bilan uzviy bog‘lash o‘quvchilarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.

Аннотация

В данной статье рассматривается вопрос развития словарного запаса учащихся посредством преподавания тем по лексикологии на уроках родного языка. Особое внимание уделяется формированию у учащихся навыков понимания значения слов, активного использования новых слов в речи, а также различения синонимов, антонимов, многозначных, омонимичных и однокоренных слов. В статье анализируются дидактические возможности таких методов, как наблюдение, сравнение, группировка, толкование значения слова, составление собственного словаря и работа со словарями в процессе развития словарного запаса учащихся. Также раскрывается методическая значимость организации лексикологических заданий с учетом возрастных и психологических особенностей учащихся и включения новых слов в активную речь. Результаты исследования показывают, что тесная связь обучения лексикологии с практической речевой деятельностью способствует развитию коммуникативной компетенции учащихся.

Abstract

This article examines the development of students’ vocabulary through the teaching of lexicology topics in mother tongue lessons. Particular attention is paid to developing students’ ability to understand word meanings, actively use new words in speech, and distinguish synonyms, antonyms, polysemous words, homonyms, and words belonging to the same lexical-semantic group. The article analyzes the didactic potential of such methods as observation, comparison, grouping, interpretation of word meanings, compiling personal dictionaries, and working with dictionaries in developing students’ vocabulary. It also highlights the methodological importance of organizing lexicological tasks according to students’ age and psychological characteristics and incorporating new words into their active speech. The research findings demonstrate that integrating lexicology instruction with practical speech activities contributes to the development of students’ communicative competence.

Kalit so'zlar: ona tili ta’limi, leksikologiya, ta’lim metodikasi, leksik kompetensiya, nutqiy kompetensiya, taqqoslash, guruhlash, zamonaviy metodika

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Memiş M. Vocabulary Teaching Strategies in Mother Tongue Education. – 2024.
  2. Muxtarova Sh.M. Ona tili o‘qitish metodikasi: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Innovatsiya-Ziyo, 2024. – 184 b.
  3. Ergasheva M. Ona tili darsliklarida lug‘at so‘zlardan foydalanish va o‘quvchilarning leksik fikrlashini rivojlantirish. – Toshkent: Fan ziyosi, 2025. – 156 b.
  4. Muxanova M. O‘zbek leksikologiyasi va frazeologiyasini o‘qitishda semantik tahlil va kontekstual talqin. – Toshkent: Akademnashr, 2026. – 172 b.
  5. Nazarova D. O’zbek tili leksikasining mustaqillik yillaridagi taraqqiyoti// Pedagogik mahorat. ‒Buxoro, 2021-yil, 2-son.‒152-154-b. (13.00.00; № 23)
  6. Nazarova D.G. Unconventional ways of teaching students’ morphological features of nouns// European journal of research and reflection in educational sciences, UK, ISSN 2056-5852 VOL.8.NO.10, 2020. 92-98 –p. (Impact Factor: SJIF = 6.630)
  7. Webb, S. Approaches to Learning Vocabulary. Cambridge: Cambridge University Press, 2020.