10-tom, 2-son, b. 273–275, Nashr: 2026-10-25
OLIY TA’LIMDA KOMPETENTLIK YONDASHUVI ASOSIDA TABIIY FANLARNI O‘QITISH SIFATINI OSHIRISH
ПОВЫШЕНИЕ КАЧЕСТВА ПРЕПОДАВАНИЯ ЕСТЕСТВЕННЫХ НАУК В ВЫСШЕМ ОБРАЗОВАНИИ НА ОСНОВЕ КОМПЕТЕНТНОСТНОГО ПОДХОДА
IMPROVING THE QUALITY OF NATURAL SCIENCES TEACHING IN HIGHER EDUCATION BASED ON THE COMPETENCY-BASED APPROACH
- Jo‘rayeva Lola Ismatulloyevna — Osiyo xalqaro universiteti, Aniq fanlar va raqamli texnologiyalar kafedrasi dotsenti
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.10ad7ae3
Annotatsiya
Maqolada oliy ta’limda tabiiy fanlarni o‘qitish sifatini kompetentlik yondashuvi asosida oshirish masalasi nazariy-metodik jihatdan tahlil qilingan. Normativ hujjatlar va ilmiy adabiyotlar tahlili asosida o‘quv natijalari, faol o‘qitish usullari, amaliy-tadqiqot faoliyati va baholash mezonlarini o‘zaro muvofiqlashtiruvchi besh bosqichli metodik model taklif etilgan: kutilayotgan natijani belgilash, muammoli vaziyatni qo‘yish, amaliy yoki tadqiqot faoliyatini tashkil etish, dalillarni tahlil qilish va mezonlar asosida baholash. Modelni fizika, kimyo, biologiya va ekologiya mashg‘ulotlarida qo‘llash yo‘llari hamda kompetensiyalarni baholash mezonlari asoslab berilgan.
Аннотация
В статье с теоретико-методической точки зрения анализируется проблема повышения качества преподавания естественных наук в высшем образовании на основе компетентностного подхода. На основе анализа нормативных документов и научной литературы предложена пятиэтапная методическая модель, согласующая результаты обучения, активные методы, практическую и исследовательскую деятельность и критерии оценивания: определение ожидаемого результата, постановка проблемной ситуации, организация практической или исследовательской деятельности, анализ доказательств и оценивание по критериям. Обоснованы пути применения модели на занятиях по физике, химии, биологии и экологии, а также критерии оценивания компетенций.
Abstract
The article analyzes, from a theoretical and methodological perspective, the problem of improving the quality of natural sciences teaching in higher education on the basis of the competency-based approach. Drawing on an analysis of policy documents and scholarly literature, a five-stage teaching model is proposed that aligns learning outcomes, active teaching methods, practical and inquiry-based activities, and assessment criteria: defining intended outcomes, posing a problem situation, organizing practical or inquiry-based activity, analyzing evidence, and criterion-based assessment. Ways of applying the model in physics, chemistry, biology and ecology classes and criteria for assessing competencies are substantiated.
Kalit so'zlar: kompetentlik yondashuvi, oliy ta’lim, tabiiy fanlar, ta’lim sifati, o‘quv natijalari, ilmiy savodxonlik, faol ta’lim, formativ baholash
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi «O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi PF–5847-son Farmoni. URL: https://lex.uz/uz/acts/-4545884
- Biggs J., Tang C. Teaching for Quality Learning at University: What the Student Does. 4th ed. Maidenhead: Open University Press / McGraw-Hill Education, 2011. 418 p.
- Freeman S., Eddy S. L., McDonough M., Smith M. K., Okoroafor N., Jordt H., Wenderoth M. P. Active learning increases student performance in science, engineering, and mathematics // Proceedings of the National Academy of Sciences. 2014. Vol. 111, No. 23. P. 8410–8415. DOI: 10.1073/pnas.1319030111
- OECD. PISA 2022 Assessment and Analytical Framework. Paris: OECD Publishing, 2023. DOI: 10.1787/dfe0bf9c-en
- National Research Council. A Framework for K–12 Science Education: Practices, Crosscutting Concepts, and Core Ideas. Washington, DC: The National Academies Press, 2012. DOI: 10.17226/13165
- Зимняя И. А. Ключевые компетенции - новая парадигма результата образования // Высшее образование сегодня. 2003. № 5. С. 34–42.
- Хуторской А. В. Ключевые компетенции как компонент личностно-ориентированной парадигмы образования // Народное образование. 2003. № 2. С. 58–64.