11-tom, 1-son, b. 473–478, Nashr: 2026-11-15
OLIY TAʼLIMDA BIOLOGIYA FANLARINI KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV ASOSIDA OʻQITISH METODIKASI
МЕТОДИКА ПРЕПОДАВАНИЯ БИОЛОГИЧЕСКИХ ДИСЦИПЛИН В ВЫСШЕМ ОБРАЗОВАНИИ НА ОСНОВЕ КОМПЕТЕНТНОСТНОГО ПОДХОДА
METHODOLOGY FOR TEACHING BIOLOGICAL SCIENCES IN HIGHER EDUCATION BASED ON THE COMPETENCY-BASED APPROACH
- Shukurova Shoxina Tuygʻunovna — Osiyo xalqaro universiteti “Umumiy fanlar” kafedrasi katta oʻqituvchisi
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.3b345495
Annotatsiya
Mazkur maqolada oliy taʼlim muassasalarida biologiya fanlarini oʻqitishda kompetensiyaviy yondashuvni qoʻllash metodikasi tahlil qilingan. Kompetensiyaviy yondashuvning mohiyati, uning anʼanaviy bilim-koʻnikma-malaka yondashuvidan farqi, hamda talabalarda fanga oid, kasbiy va umumtizimli kompetensiyalarni shakllantirishga qaratilgan zamonaviy metod va texnologiyalar yoritilgan. Tadqiqot natijalari kompetensiyaviy yondashuv asosida tashkil etilgan mashgʻulotlar talabalarning nazariy bilimlarni amaliyotga tatbiq etish qobiliyatini sezilarli darajada oshirishini koʻrsatadi. Maqolada kompetensiyalarni baholash mezonlari tizimi hamda kompetensiyaviy yondashuvni joriy etishning bosqichli modeli taklif etilgan. Oliy taʼlim muassasalarida biologiya fanlarini kompetensiyaviy yondashuv asosida oʻqitishning metodik asoslarini, qoʻllaniladigan faol taʼlim usullari va texnologiyalarini hamda ularning talabalar kompetensiyasini shakllantirishga taʼsirini ilmiy-metodik adabiyotlar tahlili asosida yoritish.
Аннотация
В статье анализируется методика применения компетентностного подхода при обучении биологическим дисциплинам в высших учебных заведениях. Раскрыта сущность компетентностного подхода, его отличие от традиционного подхода «знания-умения-навыки», а также современные методы и технологии, направленные на формирование у студентов предметных, профессиональных и общесистемных компетенций. Результаты исследования показывают, что занятия, организованные на основе компетентностного подхода, значительно повышают способность студентов применять теоретические знания на практике. Предложены система критериев оценивания компетенций и поэтапная модель внедрения компетентностного подхода. Раскрыть на основе анализа научно-методической литературы методические основы обучения биологическим дисциплинам в высших учебных заведениях на основе компетентностного подхода, применяемые активные методы и технологии обучения, а также их влияние на формирование компетенций студентов.
Abstract
This article analyzes the methodology of applying a competency-based approach to teaching biological disciplines in higher education institutions. It reveals the essence of the competency-based approach, its distinction from the traditional knowledge-skills-abilities approach, and modern methods and technologies aimed at forming subject-specific, professional, and general-system competencies in students. The research findings show that classes organized on the basis of a competency-based approach significantly enhance students' ability to apply theoretical knowledge in practice. A system of criteria for assessing competencies and a stage-based model for implementing the competency-based approach are proposed. To reveal, on the basis of an analysis of scientific and methodological literature, the methodological foundations of teaching biological disciplines in higher education through the competency-based approach, the active learning methods and technologies used, and their impact on the development of students’ competencies.
Kalit so'zlar: kompetensiyaviy yondashuv, biologiya taʼlimi, oliy taʼlim, oʻqitish metodikasi, faol oʻqitish usullari, kasbiy kompetensiya, loyihaviy taʼlim, muammoli taʼlim, kompetensiyalarni baholash
Foydalanilgan adabiyotlar
- OECD. The Definition and Selection of Key Competencies: Executive Summary. – Paris: OECD, 2005.
- Council Recommendation of 22 May 2018 on Key Competences for Lifelong Learning // Official Journal of the European Union. – 2018. – C 189. – P. 1–13.
- Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020-yil 23-sentabr, OʻRQ-637-son.
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi oliy taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Farmoni. PF-5847-son, 2019-yil 8-oktabr.
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi Farmoni. PF-60-son, 2022-yil 28-yanvar.
- Brewer C.A., Smith D. (eds.) Vision and Change in Undergraduate Biology Education: A Call to Action. – Washington, DC: AAAS, 2011.
- Weinert F.E. Concept of Competence: A Conceptual Clarification // Defining and Selecting Key Competencies. – Seattle: Hogrefe & Huber, 2001. – P. 45–65.
- Зимняя И.А. Ключевые компетентности как результативно-целевая основа компетентностного подхода в образовании. – М.: Исследовательский центр проблем качества подготовки специалистов, 2004. – 40 с.
- Хуторской А.В. Ключевые компетенции как компонент личностно-ориентированной парадигмы образования // Народное образование. – 2003. – №2. – С. 58–64.
- Байденко В.И. Компетенции в профессиональном образовании (к освоению компетентностного подхода) // Высшее образование в России. – 2004. – №11. – С. 3–13.
- Spady W.G. Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers. – Arlington: American Association of School Administrators, 1994. – 177 p.
- Biggs J. Enhancing Teaching through Constructive Alignment // Higher Education. – 1996. – Vol. 32, No. 3. – P. 347–364.
- Biggs J., Tang C. Teaching for Quality Learning at University. – 4th ed. – Maidenhead: McGraw-Hill, 2011.
- Pardayeva M. Methods for the formation of scientific methodological competence in future biology teachers // Journal of NUU (Toshkent davlat pedagogika universiteti). – 2023.