8-tom, 1-son, b. 106–111, Nashr: 2026-08-19

OLIY TA'LIMDA ADAPTIV TA'LIM TIZIMINI SUN'IY INTELLEKT ASOSIDA ISHLAB CHIQISH

РАЗРАБОТКА АДАПТИВНОЙ СИСТЕМЫ ОБУЧЕНИЯ НА ОСНОВЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ВЫСШЕМ ОБРАЗОВАНИИ

DEVELOPING AN AI-BASED ADAPTIVE LEARNING SYSTEM IN HIGHER EDUCATION

  • Rustamov Akobir Anvar o’g’li — Buxoro Xalqaro Universiteti o’qituvchisi Jumayev Diyorbek Jo’rabek o’g’li, Buxoro Xalqaro Universiteti talabasi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada oliy ta'lim muassasalarida sun'iy intellekt texnologiyalariga asoslangan adaptiv ta'lim tizimini ishlab chiqishning nazariy va amaliy asoslari tahlil qilingan. Adaptiv ta'limning mazmuni, tamoyillari hamda ta'lim oluvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda o'quv jarayonini shaxsiylashtirish imkoniyatlari yoritilgan. Sun'iy intellekt algoritmlari yordamida talabalarning bilim darajasi, o'zlashtirish sur'ati, qiziqishlari va o'quv faoliyati natijalarini tahlil qilish asosida individual ta'lim trayektoriyalarini shakllantirish mexanizmlari tavsiflangan. Shuningdek, adaptiv platformalarni loyihalashning konseptual modeli, ularning samaradorligini baholash mezonlari hamda oliy ta'lim sifatini oshirishdagi ahamiyati ilmiy nuqtai nazardan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari sun'iy intellekt asosidagi adaptiv ta'lim tizimlarini joriy etish talabalarning o'quv motivatsiyasi, mustaqil ta'lim ko'nikmalari va akademik natijalarini yaxshilashga xizmat qilishini ko'rsatadi.

Аннотация

В данной статье рассматриваются теоретические и практические основы разработки адаптивной системы обучения на основе технологий искусственного интеллекта для учреждений высшего образования. Проанализированы сущность и принципы адаптивного обучения, а также возможности персонализации образовательного процесса с учетом индивидуальных особенностей обучающихся. Описаны механизмы формирования индивидуальных образовательных траекторий на основе алгоритмов искусственного интеллекта, анализирующих уровень знаний, темп обучения, интересы и результаты учебной деятельности студентов. Кроме того, представлен концептуальный подход к проектированию адаптивных образовательных платформ, рассмотрены критерии оценки их эффективности и обосновано их значение для повышения качества высшего образования. Результаты исследования показывают, что внедрение адаптивных систем обучения на основе искусственного интеллекта способствует повышению учебной мотивации студентов, развитию навыков самостоятельного обучения и улучшению академических результатов.

Abstract

This article examines the theoretical and practical foundations of developing an artificial intelligence-based adaptive learning system for higher education institutions. The study analyzes the concept and principles of adaptive learning while highlighting opportunities for personalizing educational processes according to students' individual characteristics. It describes mechanisms for generating personalized learning pathways through artificial intelligence algorithms that analyze students' academic performance, learning pace, interests, and behavioral data. Furthermore, the paper presents a conceptual framework for designing adaptive learning platforms, discusses evaluation criteria for their effectiveness, and explains their contribution to improving the quality of higher education. The findings indicate that implementing AI-driven adaptive learning systems can enhance students' learning motivation, independent learning skills, academic achievement, and overall educational efficiency.

Kalit so'zlar: sun'iy intellekt, adaptiv ta'lim, oliy ta'lim, shaxsiylashtirilgan ta'lim, ta'lim analitikasi, mashinali o'qitish, o'quv trayektoriyasi, raqamli ta'lim, ta'lim platformalari, ta'lim texnologiyalari

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Bloom B. S. The 2 Sigma Problem: The Search for Methods of Group Instruction as Effective as One-to-One Tutoring // Educational Researcher. — 1984. — Vol. 13, No. 6. — P. 4–16.
  2. 2 Brusilovsky P. Adaptive Hypermedia // User Modeling and User-Adapted Interaction. — 2001. — Vol. 11, No. 1–2. — P. 87–110.
  3. Baker R. S., Inventado P. S. Educational Data Mining and Learning Analytics // Learning Analytics: From Research to Practice / ed. by J. A. Larusson, B. White. — Springer, 2014. — P. 61–75.
  4. Siemens G., Baker R. S. Learning Analytics and Educational Data Mining: Towards Communication and Collaboration // Proceedings of the 2nd International Conference on Learning Analytics and Knowledge. — 2012. — P. 252–254.
  5. Luckin R., Holmes W., Griffiths M., Forcier L. B. Intelligence Unleashed: An Argument for AI in Education. — Pearson Education, 2016.
  6. Holmes W., Bialik M., Fadel C. Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications for Teaching and Learning. — Boston : Center for Curriculum Redesign, 2019.
  7. Zawacki-Richter O., Marín V. I., Bond M., Gouverneur F. Systematic Review of Research on Artificial Intelligence Applications in Higher Education // International Journal of Educational Technology in Higher Education. — 2019. — Vol. 16. — Art. 39. — P. 1–27.
  8. UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research. — Paris : UNESCO, 2023.
  9. UNESCO. AI and Education: Guidance for Policy-Makers. — Paris : UNESCO, 2021.
  10. OECD. Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with Artificial Intelligence, Blockchain and Robots. — Paris : OECD Publishing, 2021.
  11. Holmes W., Porayska-Pomsta K., Holstein K. et al. Ethics of AI in Education: Towards a Community-Wide Framework // International Journal of Artificial Intelligence in Education. — 2022. — Vol. 32, No. 3. — P. 504–526.
  12. Woolf B. P. Building Intelligent Interactive Tutors: Student-Centered Strategies for Revolutionizing E-Learning. — San Francisco : Morgan Kaufmann, 2010.
  13. Romero C., Ventura S. Educational Data Mining and Learning Analytics: An Updated Survey // WIREs Data Mining and Knowledge Discovery. — 2020. — Vol. 10, No. 3. — Art. e1355.
  14. Ifenthaler D., Yau J. Y. K. Utilising Learning Analytics for Study Success // Educational Technology Research and Development. — 2020. — Vol. 68, No. 4. — P. 1961–1973.
  15. Chen L., Chen P., Lin Z. Artificial Intelligence in Education: A Review // IEEE Access. — 2020. — Vol. 8. — P. 75264–75278.
  16. Kasneci E., Sessler K., Küchemann S. et al. ChatGPT for Good? On Opportunities and Challenges of Large Language Models for Education // Learning and Individual Differences. — 2023. — Vol. 103. — Art. 102274.
  17. OpenAI. GPT-4 Technical Report and Educational Applications. — OpenAI Research, 2024.
  18. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. «Raqamli O‘zbekiston – 2030» strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. — Toshkent, 2020.
  19. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida. — Toshkent, 2022.
  20. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. Oliy ta’limni raqamli transformatsiya qilish bo‘yicha metodik tavsiyalar. — Toshkent, 2024.