11-tom, 1-son, b. 120–123, Nashr: 2026-11-05

OLIY TAʼLIM TIZIMIDA TALABALAR AKADEMIK PROKRASTINATSIYASI DARAJASINI BELGILOVCHI SHAXSIY-DETERMINANT OMILLAR

ЛИЧНОСТНО-ДЕТЕРМИНИРУЮЩИЕ ФАКТОРЫ, ОПРЕДЕЛЯЮЩИЕ УРОВЕНЬ АКАДЕМИЧЕСКОЙ ПРОКРАСТИНАЦИИ СТУДЕНТОВ В СИСТЕМЕ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ

PERSONALITY-DETERMINING FACTORS SHAPING THE LEVEL OF ACADEMIC PROCRASTINATION AMONG STUDENTS IN THE HIGHER EDUCATION SYSTEM

• Mardiyeva Shaxnoza Amirovna — SamDCHTI, Pedagogika va psixologiya kafedrasi dotsenti, Psixologiya fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD)

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.bc2fe25a

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada oliy taʼlim tizimida tahsil olayotgan talabalar oʻrtasida akademik prokrastinatsiya (oʻquv vazifalarini asossiz ortga surish) muammosi va uning darajasini belgilovchi shaxsiy-determinant omillar tadqiq etilgan. Maqolada talabalardagi oʻz-oʻzini samarali boshqarish, motivatsiya yetishmasligi, muvaffaqiyatsizlikdan qoʻrqish, mukammallikka intilish (perfeksionizm) hamda iroda kabi shaxsiy xususiyatlarning akademik prokrastinatsiyaga taʼsiri tahlil qilingan. Tadqiqot davomida, soʻrovnoma va psixologik testlar yordamida talabalarning prokrastinatsiya darajasi aniqlangan.

Аннотация

В данной статье исследуется проблема академической прокрастинации (необоснованного откладывания учебных задач) среди студентов высших учебных заведений и личностно-детерминантные факторы, определяющие её уровень. В статье анализируется влияние таких личностных особенностей студентов, как эффективный самоменеджмент, недостаток мотивации, страх неудачи, стремление к совершенству (перфекционизм) и воля, на проявление академической прокрастинации. В ходе исследования с помощью анкетирования и психологических тестов был определен уровень прокрастинации у студентов.

Abstract

This article explores the problem of academic procrastination (unjustified delaying of academic tasks) among university students and the personal-determinant factors that define its level. The paper analyzes the impact of students' personal traits-such as effective self-management, lack of motivation, fear of failure, striving for perfection (perfectionism), and willpower-on academic procrastination. In the course of the study, the level of procrastination among students was determined using surveys and psychological tests.

Kalit so'zlar: akademik prokrastinatsiya, oliy taʼlim, talabalar, shaxsiy-determinant omillar, oʻz-oʻzini boshqarish, motivatsiya, perfeksionizm, irodaviy sifatlar

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 10-apreldagi “Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar tizimini takomillashtirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-58-son Farmoni // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, lex.uz. – 2026-y.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 10-martdagi 99-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi nizom” // Adliya vazirligi tomonidan 2026-yil 3807-raqam bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan normativ-huquqiy hujjat.
3. Cardona J. Procrastination in University Students: A Proposal of a Systematic Review // Journal of Higher Education Studies. – 2023. – PMC9952811.
4. Steel P. The Nature of Procrastination: A Meta-Analytic and Theoretical Review of Quintessential Self-Regulatory Failure // Psychological Bulletin. – 2007. – Vol. 133(1). – P. 65-94.
5. Zimmerman B. J. Becoming a self-regulated learner: An overview // Theory Into Practice. – 2002. – Vol. 41(2). – P. 64-70.
6. Dweck C. S. Mindset: The new psychology of success. – New York: Random House Digital, Inc., 2006. – 320 p.
7. Ehlers T. Diagnostik der Leistungsmotivation [Diagnosis of Achievement Motivation]. – Frankfurt: Testzentrale, 1965. – 140 s.
8. Акрамова Н. С. Особенности прокрастинации у студентов в условиях кредитно-модульной системы обучения // Учёные записки психологии. – 2021. – № 2. – С. 45-52.
9. Моросанова В. И. Дифференциальный подход к исследованию саморегуляции человека // Психологический журнал. – 2012. – Т. 33, № 3. – С. 98-111.