11-tom, 1-son, b. 37–41, Nashr: 2026-11-04
OLIY TA’LIM MUASSASASIDA PSIXOLOG XIZMATIGA TALABALAR MUNOSABATINI EMPIRIK-STATISTIK TAHLILI.
ЭМПИРИКО-СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ОТНОШЕНИЯ СТУДЕНТОВ К ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ СЛУЖБЕ В ВЫСШЕМ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ УЧРЕЖДЕНИИ
EMPIRICAL AND STATISTICAL ANALYSIS OF STUDENTS’ ATTITUDES TOWARD PSYCHOLOGICAL SERVICES IN A HIGHER EDUCATION INSTITUTION
- Yadgarova Ozoda Ibragimovna — Samarqand davlat chet tillar instituti mustaqil tadqiqotchisi · ORCID: 0000-0002-2096-4910
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.829a2d70
Annotatsiya
Mazkur maqolada oliy ta’lim muhitida talaba-yoshlar shaxsining konseptual affektiv-kognitiv tuzilmalari - emotsional intellekt komponentlari hamda shaxslararo munosabatlardagi transakt rol pozitsiyalarining o‘zaro integratsiyasi empirik tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida talabalarning o‘z tuyg‘ularini anglash va boshqarish layoqati, shuningdek, muloqot andozalaridagi “Bola”, “Voyaga yetgan” va “Ota-ona” ego-holatlarining gender hamda yosh mezonlariga ko‘ra tabaqalanish qonuniyatlari o‘rganilgan. Respublikamiz davlat oliy ta’lim muassasalaridan jami 484 nafar talaba-respondent ishtirok etgan tanlanma ko‘rsatkichlari Mann-Uitni U-mezoni va Kruskal-Uollis H-mezoni yordamida matematik-statistik qayta ishlangan. Tahlillar natijasida talabalarning umumiy emotsional intellekti gender jihatdan gomogen xarakterga ega ekanligi, biroq faoliyat drayveri hisoblangan o‘z-o‘zini rag‘batlantirish motivatsiyasida yigitlar statistik ishonchli ustunlikka ega ekanligi isbotlangan. Shuningdek, muloqotdagi “Bola” roli talabalikning adaptiv bosqichlariga ko‘ra dinamik o‘zgarishga ega ekanligi aniqlanib, talabalar shaxsiyatini shakllantirish va ularga proaktiv psixologik ko‘mak ko‘rsatish tizimini optimallashtirish yuzasidan konseptual xulosalar ilgari surilgan.
Аннотация
В данной статье проведён эмпирический анализ взаимной интеграции концептуальных аффективно-когнитивных структур личности студентов в условиях высшего образования - компонентов эмоционального интеллекта и транзактных ролевых позиций в межличностных отношениях. В рамках исследования изучены способности студентов осознавать и регулировать собственные эмоции, а также закономерности дифференциации эго-состояний «Ребёнок», «Взрослый» и «Родитель» в коммуникативных моделях по гендерным и возрастным критериям. Показатели выборки, включающей в общей сложности 484 студента-респондента из государственных высших образовательных учреждений Республики Узбекистан, подвергнуты математико-статистической обработке с использованием U-критерия Манна–Уитни и H-критерия Краскела–Уоллиса. В результате анализа установлено, что общий уровень эмоционального интеллекта студентов характеризуется гендерной однородностью, однако по мотивации самопоощрения, выступающей в качестве драйвера деятельности, юноши демонстрируют статистически значимое превосходство. Кроме того, выявлено, что ролевая позиция «Ребёнок» в коммуникативном взаимодействии динамически изменяется в зависимости от адаптационных этапов студенческого периода. На основе полученных результатов сформулированы концептуальные выводы по вопросам формирования личности студентов и оптимизации системы оказания им проактивной психологической поддержки.
Abstract
This article presents an empirical analysis of the integration of conceptual affective-cognitive structures of students’ personalities in the higher education environment, particularly the components of emotional intelligence and transactional role positions in interpersonal relationships. The study examines students’ abilities to recognize and regulate their own emotions, as well as the patterns of differentiation of the “Child,” “Adult,” and “Parent” ego states in communication patterns according to gender and age criteria. The sample, comprising a total of 484 student respondents from state higher education institutions in the Republic of Uzbekistan, was subjected to mathematical and statistical analysis using the Mann–Whitney U test and the Kruskal–Wallis H test. The findings indicate that students’ overall emotional intelligence is gender-homogeneous; however, male students demonstrate a statistically significant advantage in self-motivation, which serves as a driving force behind individual activity. Furthermore, the study reveals that the “Child” role in communication undergoes dynamic changes depending on the adaptive stages of student life. Based on the findings, conceptual conclusions are proposed regarding the development of students’ personalities and the optimization of proactive psychological support systems in higher education institutions.
Kalit so'zlar: emotsional intellekt, transakt tahlil, ego-holatlar, Mann-Uitni U-mezoni, Kruskal-Uollis H-mezoni, o‘z-o‘zini rag‘batlantirish, talabalik davri, gender dinamika, kognitiv-affektiv muvozanat, talabalik
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 5-noyabrdagi “Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisida”gi O‘RQ-989-sonli Qonuni. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 06.11.2024-sh., 03/24/989/1012-son.
- Берн Э. Игры, в которые играют люди. Люди, в которые играют игры. – Москва: Прогресс, 1988. – 400 с.
- G‘oziyev E.G‘. Talabalik davrining ijtimoiy-psixologik qonuniyatlari va subyektiv “Men” pozitsiyasi. – Toshkent: Universitet, 2015. – 210 b.
- Baratov Sh.R. Oliy ta’lim tizimida amaliy psixologik xizmat ko‘rsatishning konseptual asoslari. – Buxoro: Durdona, 2019. – 315 b.
- Холл Н. Практикум по эмоциональному интеллекту. – Санкт-Петербург: Питер, 2004. – 180 с.
- Роджерс К. Взгляд на психотерапию. Становление человека. – Москва: Прогресс, 1994. – 480 с.
- Yadgarova O.I. Talabalarning psixologik xizmatga munosabati: nazariy asoslar va amaliyot: Monografiya. – Samarqand: SamDChTI nashriyoti, 2026. – 141 b.