10-tom, 2-son, b. 202–206, Nashr: 2026-10-22
OLIY TA’LIM MUASSASALARI TALABALARINING VATANPARVARLIK KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ РАЗВИТИЯ ПАТРИОТИЧЕСКОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ СТУДЕНТОВ ВЫСШИХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЙ
IMPROVING THE MECHANISMS FOR DEVELOPING PATRIOTIC COMPETENCE AMONG HIGHER EDUCATION STUDENTS
- Nurulloyev Bekzod Husniddin o’g’li — Buxoro davlat universiteti Mustaqil izlanuvchi (PhD doktoranti)
Annotatsiya
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalari talabalarining vatanparvarlik kompetentligini rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirishning pedagogik, tashkiliy va metodik asoslari yoritiladi. Vatanparvarlik kompetentligi shaxsning Vatanga daxldorlik tuyg‘usi, tarixiy-madaniy merosga hurmati, konstitutsiyaviy qadriyatlarga sodiqligi, fuqarolik mas’uliyati va jamiyat ravnaqiga amaliy hissa qo‘shishga tayyorligini birlashtiruvchi yaxlit sifat sifatida talqin etiladi. Tadqiqotning maqsadi oliy ta’lim muhitida ushbu kompetentlikni rivojlantirishga xizmat qiladigan o‘zaro bog‘liq mexanizmlarni tizimlashtirish va takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Maqolada ilmiy adabiyotlar va normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish, qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv, pedagogik modellashtirish hamda umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Tahlil natijasida qadriyatga yo‘naltirilgan ta’lim, faoliyatga asoslangan tajriba, talaba tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash, raqamli-ma’rifiy muhit, hamkorlik va diagnostik monitoringni birlashtiruvchi takomillashtirilgan mexanizm taklif etiladi. Modelning natijadorligini baholash uchun bilim, munosabat, amaliy ishtirok va refleksiya mezonlari tavsiya qilinadi. Takliflar oliy ta’lim muassasalarida vatanparvarlik tarbiyasini bir martalik tadbirlardan uzluksiz, o‘lchanadigan va talaba faoliyatiga bog‘langan jarayonga aylantirishga qaratilgan.
Аннотация
В статье рассматриваются педагогические, организационные и методические основы совершенствования механизмов развития патриотической компетентности студентов высших образовательных учреждений. Патриотическая компетентность трактуется как интегративное качество личности, объединяющее чувство принадлежности к Родине, уважение к историко-культурному наследию, приверженность конституционным ценностям, гражданскую ответственность и готовность вносить практический вклад в развитие общества. Цель статьи заключается в систематизации взаимосвязанных механизмов, способствующих развитию данной компетентности в образовательной среде вуза, и разработке рекомендаций по их совершенствованию. Использованы анализ научной литературы и нормативно-правовых документов, сравнительный анализ, системный подход, педагогическое моделирование и обобщение. В результате предложена модель, объединяющая ценностно-ориентированное обучение, практическую деятельность, поддержку студенческих инициатив, цифровую просветительскую среду, межведомственное сотрудничество и диагностический мониторинг. Для оценки результативности модели предлагаются критерии знаний, ценностных установок, практического участия и рефлексии. Рекомендации направлены на преобразование патриотического воспитания из набора разовых мероприятий в непрерывный, измеримый и связанный с активностью студентов образовательный процесс.
Abstract
This article examines pedagogical, organizational and methodological foundations for improving mechanisms that develop patriotic competence among students in higher education institutions. Patriotic competence is understood as an integrated personal quality combining a sense of belonging to one’s homeland, respect for historical and cultural heritage, commitment to constitutional values, civic responsibility, and readiness to contribute practically to society. The article aims to systematize interconnected mechanisms that support the development of this competence in the university environment and to formulate recommendations for their improvement. The analysis draws on review of academic literature and legal documents, comparative analysis, a systems approach, pedagogical modelling and synthesis. The proposed model combines value-oriented learning, practice-based activities, support for student initiatives, a digital educational environment, institutional cooperation and diagnostic monitoring. Knowledge, value orientation, practical participation and reflection are suggested as criteria for evaluating the model. The recommendations seek to transform patriotic education from a series of isolated events into a continuous, measurable educational process connected with students’ agency, professional preparation and social contribution.
Kalit so'zlar: vatanparvarlik kompetentligi, oliy ta’lim, fuqarolik mas’uliyati, milliy qadriyatlar, tarbiyaviy muhit, talaba tashabbusi, pedagogik mexanizm, refleksiya, monitoring
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – 2023-yil 30-aprelda referendum orqali qabul qilingan. – URL: https://lex.uz/docs/6445145 (murojaat qilingan sana: 10.10.2026).
- O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ-637-son. – 23.09.2020. – URL: https://lex.uz/docs/5013007 (murojaat qilingan sana: 10.10.2026).
- O‘zbekiston Respublikasining “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ-406-son. – 14.09.2016. – URL: https://lex.uz/uz/acts/-3026246 (murojaat qilingan sana: 10.10.2026).
- Dewey J. Democracy and Education: An Introduction to the Philosophy of Education. – New York: Macmillan, 1916.
- UNESCO. Global Citizenship Education: Topics and Learning Objectives. – Paris: UNESCO, 2015. – URL: https://unesdoc.unesco.org/ (murojaat qilingan sana: 10.10.2026).
- Council of Europe. Reference Framework of Competences for Democratic Culture. Volume 1: Context, Concepts and Model. – Strasbourg: Council of Europe Publishing, 2018. – URL: https://www.coe.int/en/web/reference-framework-of-competences-for-democratic-culture (murojaat qilingan sana: 10.10.2026).
- Kolb D. A. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. – Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1984.
- Bandura A. Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. – Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1986.