9-tom, 1-son, b. 57–60, Nashr: 2026-09-08
NUTQI TO‘LIQ RIVOJLANMAGAN BOLALARNI SAVODGA O‘RGATISHNING TEXNOLOGIK ASOSLARINING AMALIY AHAMIYATI
ПРАКТИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ ОСНОВ ОБУЧЕНИЯ ГРАМОТЕ ДЕТЕЙ С НЕДОРАЗВИТИЕМ РЕЧИ
THE PRACTICAL SIGNIFICANCE OF THE TECHNOLOGICAL FOUNDATIONS OF LITERACY INSTRUCTION FOR CHILDREN WITH SPEECH DEVELOPMENTAL DELAYS
- Xudoyqulova Rano Aqmuradovna — Osiyo xalqaro universiteti o`qituvchisi
Annotatsiya
Ushbu maqolada nutqi to‘liq rivojlanmagan bolalarni savodga o‘rgatishda sensor integratsiya texnologiyasidan foydalanishning amaliy ahamiyati yoritilgan. Nutqiy rivojlanishida qiyinchiliklari mavjud bo‘lgan bolalarda eshitish, ko‘rish, taktil, vestibulyar va proprioseptiv sezgi tizimlarini uyg‘unlashtirish orqali o‘quv faoliyatini samarali tashkil etish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Sensor integratsiyaga asoslangan mashg‘ulotlar yordamida bolalarning tovushlarni farqlash, fonematik eshitish, diqqatni jamlash, xotira, mayda motorika, harf va tovushlarni o‘zlashtirish hamda o‘qish-yozishga tayyorgarlik ko‘nikmalarini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, turli sensor stimullarni savodga o‘rgatish jarayoni bilan uyg‘unlashtirish bolaning bilish faolligi, mustaqil faoliyati va kommunikativ imkoniyatlarini oshirishga xizmat qilishi asoslangan. Sensor integratsiya texnologiyasidan individual yondashuv asosida foydalanish nutqi to‘liq rivojlanmagan bolalarning ta’lim jarayoniga moslashuvini yengillashtirish, savod o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini oshirish va korreksion-pedagogik samaradorlikni ta’minlashda muhim vosita sifatida baholanadi.
Аннотация
В статье рассматривается практическое значение технологических основ обучения грамоте детей с общим недоразвитием речи посредством сенсорной интеграции. Особое внимание уделяется использованию различных сенсорных стимулов — слуховых, зрительных, тактильных, вестибулярных и проприоцептивных — в процессе формирования у детей навыков чтения и письма. Раскрываются возможности сенсорной интеграции в развитии фонематического слуха, внимания, памяти, мелкой моторики, способности различать звуки и буквы, а также в формировании предпосылок к овладению грамотой. Отмечается, что применение сенсорно-интегративных упражнений в коррекционно-педагогическом процессе способствует повышению познавательной активности и интереса детей к обучению, облегчает усвоение учебного материала и создает условия для индивидуализации образовательного процесса. Практическое применение данной технологии способствует более эффективному формированию речевых и учебных навыков у детей с общим недоразвитием речи и их подготовке к дальнейшему обучению.
Abstract
This article examines the practical significance of technological approaches to teaching literacy to children with underdeveloped speech through sensory integration. Particular attention is paid to the use of various sensory stimuli, including auditory, visual, tactile, vestibular, and proprioceptive input, in the development of reading and writing skills. The article explores the potential of sensory integration activities to develop phonemic awareness, attention, memory, fine motor skills, and the ability to distinguish sounds and letters, as well as to establish the prerequisites for literacy acquisition. The integration of sensory-based exercises into the correctional and educational process can increase children's cognitive activity and interest in learning, facilitate the acquisition of educational material, and create conditions for an individualized learning process. The practical application of this technology contributes to the more effective development of speech and learning skills in children with underdeveloped speech and supports their readiness for further education.
Kalit so'zlar: nutqi to‘liq rivojlanmagan bolalar, savodga o‘rgatish, sensor integratsiya, sensor tizim, fonematik eshitish, mayda motorika, korreksion ta’lim, maxsus pedagogika, o‘qish va yozish, rivojlantiruvchi ta’lim
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun. O‘RQ-637-son, 23.09.2020. – Toshkent, 2020.
- O‘zbekiston Respublikasi. “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi Qonun. O‘RQ-595-son, 16.12.2019. – Toshkent, 2019.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ-4312-son qaror. – Toshkent, 2019.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-4947-son Farmon. – Toshkent, 2017.
- Ayupova, M. Yu. Logopediya. – Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2007.
- Mamarajabova, Z. N. Maxsus pedagogika. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2018.
- Po‘latova, P. M. Maxsus pedagogika. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2005.
- Mo‘minova, L. R. Logopediya. – Toshkent: O‘qituvchi, 1994.
- Nurkeldiyeva, D. A., Ayupova, M. Yu., Axmedova, Z. M. Barmoqlar mashqi va nutq rivoji. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2007.
- Ayupova, M. Yu. Logopedik o‘yinlar. – Toshkent: O‘qituvchi, 2007.
- Qodirova, F. R., Toshpo‘latova, Sh. Q., Kayumova, N. M. Maktabgacha pedagogika. – Toshkent: Tafakkur, 2019.
- Hasanboyeva, O. U. Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. – Toshkent: Ilm ziyo, 2011.
- Sodiqova, Sh. A. Maktabgacha pedagogika. – Toshkent: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
- Qodirova, F. R., Qodirova, R. M. Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berish metodikasi. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2014.