10-tom, 1-son, b. 83–86, Nashr: 2026-10-01

NOTO'LIQ OILALARDA TARBIYALANAYOTGAN O'SMIRLAR ORASIDA DEVIANT XULQ-ATVOR PROFILAKTIKASINING O'ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

ОСОБЕННОСТИ ПРОФИЛАКТИКИ ДЕВИАНТНОГО ПОВЕДЕНИЯ СРЕДИ ПОДРОСТКОВ, ВОСПИТЫВАЮЩИХСЯ В НЕПОЛНЫХ СЕМЬЯХ

SPECIFIC FEATURES OF PREVENTING DEVIANT BEHAVIOR AMONG ADOLESCENTS RAISED IN SINGLE-PARENT FAMILIES

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada noto'liq (to'liqsiz) oilalarda - ya'ni ota yoki onadan birining yo'qligi, ajralish, vafot yoxud uzoq muddatli mehnat migratsiyasi sababli - tarbiyalanayotgan o'smirlarda deviant xulq-atvor profilaktikasining o'ziga xos xususiyatlari yoritilgan. To'liq va noto'liq oila sharoitida tarbiyalanayotgan o'smirlar o'rtasida qiyosiy tarzda o'tkazilgan diagnostika natijalari tahlil qilinib, noto'liq oila o'smirlarida deviant ko'rinishlar sezilarli yuqori ekanligi asoslangan. Tadqiqot natijalariga tayangan holda noto'liq oila o'smirlariga yo'naltirilgan, hissiy tayanch, individual murabbiylik va oila bilan hamkorlikka asoslangan maxsus profilaktik dastur ishlab chiqilib, uning 3 oylik sinov davomidagi dinamikasi keltirilgan: tajriba guruhida ko'rsatkich 39%dan 15%gacha pasaygan.

Аннотация

В статье освещаются особенности профилактики девиантного поведения среди подростков, воспитывающихся в неполных семьях - то есть в условиях отсутствия одного из родителей по причине развода, смерти или длительной трудовой миграции. Проведен анализ результатов сравнительной диагностики, проведенной среди подростков из полных и неполных семей, и обосновано, что проявления девиантного поведения у подростков из неполных семей значительно выше. На основе результатов исследования разработана специальная профилактическая программа для подростков из неполных семей, основанная на эмоциональной поддержке, индивидуальном наставничестве и сотрудничестве с семьей, а также представлена её динамика за 3-месячный апробационный период: в экспериментальной группе показатель снизился с 39% до 15%.

Abstract

The article highlights the specific features of preventing deviant behavior among adolescents raised in single-parent families - that is, in the absence of one parent due to divorce, death, or long-term labor migration. The results of a comparative diagnostic study conducted among adolescents from full and single-parent families were analyzed, demonstrating that deviant manifestations are significantly higher among adolescents from single-parent families. Based on the research findings, a specialized preventive program tailored for adolescents from single-parent families was developed, based on emotional support, individual mentorship, and family cooperation; its dynamic progression over a 3-month trial period is presented, showing a reduction in the rate within the experimental group from 39% to 15%.

Kalit so'zlar: noto'liq oila, yolg'iz ona/ota tarbiyasi, o'smirlar, deviant xulq-atvor, profilaktika, hissiy taqchillik, individual murabbiylik

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Umarov B.M. Tarbiyasi og‘ir bolalar va ular xulq-atvoridagi og‘ishlarning kelib chiqish sabablari. Uslubiy qo‘llanma. – Toshkent: Aloqachi, 2008. – 64 b.
  2. Xakimova I.M. Deviant xulq-atvor psixologiyasi. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2014. – 143 b.
  3. G‘oziyev E.G‘. Psixologiya. – Toshkent: O‘qituvchi, 1994. – 224 b.
  4. Uzoqov H., G‘oziyev E., Tojiyev A. Oila etikasi va psixologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 128 b.
  5. Змановская Е.В. Психодинамические аспекты влияния семьи на девиантное поведение личности. // Вестник Санкт-Петербургского университета МВД России. – 2002. – №4 (16). – С. 196–199. Bu esa sizning “oila → deviant xulq” yo‘nalishingiz uchun juda mos.
  6. Змановская Е.В. Профилактика девиантного поведения молодежи. – СПб.: Санкт-Петербургский университет МВД России, 2010. – 167 с.
  7. Змановская Е.В. Профилактика девиантного поведения подростков: методические рекомендации. – Чита: Областной социально-психологический центр «Эдис» при ГУО, 1997. – 32 с.
  8. Змановская Е.В., Киселева М.В., Кучукова Н.Ю., Нестерова Г.Ф. и др. Программы и методики социальной реабилитации семей групп «риска»: научно-методическое пособие. / Под ред. Н.М. Платоновой. – СПб.: СПбГИПСР, 2002. – 193 с. Bu manba ayniqsa “noto‘liq oila – xavf guruhi – profilaktik dastur” qismiga mos.
  9. Бреслав Г.Э., Волкова А.Н., Гарскова Г.Г., Змановская Е.В. и др. Формы и методы профилактики детской и подростковой агрессии: научно-методическое пособие. / Под ред. Н.М. Платоновой. – СПб.: ГИПиСР, 2003. – 320 с