8-tom, 1-son, b. 64–67, Nashr: 2026-08-19

NEMIS VA O‘ZBEK TILLARIDA O‘ZLASHMA NEOLOGIZMLARNING LINGVISTIK BELGILARI VA TIL TIZIMIGA INTEGRATSIYALASHUV BOSQICHLARI

ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ ПРИЗНАКИ ЗАИМСТВОВАННЫХ НЕОЛОГИЗМОВ В НЕМЕЦКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ И ЭТАПЫ ИХ ИНТЕГРАЦИИ В ЯЗЫКОВУЮ СИСТЕМУ

LINGUISTIC FEATURES OF BORROWED NEOLOGISMS IN GERMAN AND UZBEK AND THE STAGES OF THEIR INTEGRATION INTO THE LANGUAGE SYSTEM

  • Jovliyeva Laylo Farhod qizi, — Qarshi davlat universiteti Nemis tili va adabiyoti kafedrasi mustaqil izlanuvchisi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada nemis va o‘zbek tillaridagi o‘zlashma neologizmlarning asosiy lingvistik belgilari hamda til tizimiga kirish bosqichlari qiyosiy tahlil qilinadi. Yangilik bo‘yog‘i, nominativ ehtiyoj, qo‘llanish faolligi, grafik-fonetik, grammatik va semantik moslashuv, me’yorlashuv hamda faollik darajasi asosiy mezon sifatida belgilanadi. Nemis tilida artikl, rod, ko‘plik va fleksion shakllar, o‘zbek tilida esa kelishik, egalik, ko‘plik va so‘z yasovchi qo‘shimchalarning integratsiyadagi o‘rni ochib beriladi. Shuningdek, leksikografik qayd, variantlilik va diskurslararo tarqalish o‘zlashma birlikning barqarorlashuvini ko‘rsatuvchi omillar sifatida baholanadi. Tadqiqot natijasida integratsiya qat’iy ketma-ketlik emas, balki ijtimoiy ehtiyoj va nutqiy tajribaga bog‘liq dinamik jarayon ekani asoslanadi.

Аннотация

В статье сопоставительно анализируются основные лингвистические признаки заимствованных неологизмов в немецком и узбекском языках, а также этапы их вхождения в языковую систему. В качестве ключевых критериев рассматриваются ощущение новизны, номинативная потребность, активность употребления, графико-фонетическая, грамматическая и семантическая адаптация, нормализация и степень активности. Раскрывается роль артикля, рода, множественного числа и флексии в немецком языке, а также падежных, притяжательных, множественных и словообразовательных аффиксов в узбекском языке. Лексикографическая фиксация, вариантность и междискурсивное распространение оцениваются как показатели устойчивости единицы. Делается вывод, что интеграция представляет собой динамический процесс, обусловленный социальной потребностью, частотностью и коллективной речевой практикой.

Abstract

The article comparatively examines the principal linguistic features of borrowed neologisms in German and Uzbek and the stages of their integration into the language system. Novelty, nominative need, frequency of use, graphic-phonetic, grammatical, and semantic adaptation, normalization, and degree of activity are treated as the main criteria. The study explains the role of article assignment, gender, plural formation, and inflection in German, as well as case, possession, plurality, and derivational affixes in Uzbek. Lexicographic recording, variation, and distribution across discourse types are evaluated as indicators of stabilization. The study concludes that integration is a dynamic process determined by social need, frequency, and collective language use.

Kalit so'zlar: o‘zlashma neologizm, til kontakti, lingvistik integratsiya, grammatik moslashuv, semantik barqarorlashuv, me’yorlashuv, qo‘llanish faolligi, leksikografik qayd

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Абдуазизов, А. А. Тилшунослик назариясига кириш / А. А. Абдуазизов. — Тошкент : Шарқ, 2010. — 176 б.
  2. Бердиалиев, А. Ҳозирги ўзбек адабий тили: лексикология, фразеология, лексикография / А. Бердиалиев, И. Эрматов. — Тошкент : Turon-Iqbol, 2021. — 204 б.
  3. Busse, U. Anglizismen im Duden: Eine Untersuchung zur Darstellung englischen Wortguts in den Ausgaben des Rechtschreibdudens von 1880–1986 / U. Busse. — Berlin ; New York : Max Niemeyer Verlag, 1993.
  4. Bybee, J. From Usage to Grammar: The Mind’s Response to Repetition / J. Bybee // Language. — 2006. — Vol. 82, № 4. — P. 711–733.
  5. Duden. Fremdwörter [Elektronische Ressource]. — URL: https://www.duden.de/sprachwissen/rechtschreibregeln/fremdwoerter (дата обращения: 19.07.2026).
  6. Schmid, H.-J. The Dynamics of the Linguistic System: Usage, Conventionalization, and Entrenchment / H.-J. Schmid. — Oxford : Oxford University Press, 2020. — 416 p.
  7. Thomason, S. G. Language Contact: An Introduction / S. G. Thomason. — Edinburgh : Edinburgh University Press, 2001. — 310 p.
  8. Бегматов, Э. Адабий норма назарияси. I қисм / Э. Бегматов, А. Маматов. — Тошкент : Наврўз, 1997. — 93 б.
  9. Мадвалиев, А. Ўзбек терминологияси ва лексикографияси масалалари / А. Мадвалиев. — Тошкент : Fan, 2017.