7-tom, 1-son, b. 54–57, Nashr: 2026-08-08
NAVOIY FORSIY VA TURKIY G‘AZALLARINING QIYOSIY O‘RGANILISHI
СРАВНИТЕЛЬНОЕ ИЗУЧЕНИЕ ПЕРСИДСКИХ И ТЮРКСКИХ ГАЗЕЛЕЙ НАВОИ
A COMPARATIVE STUDY OF NAVOI’S PERSIAN AND TURKIC GHAZALS
- Xudoyorova Nigora Nuriddinovna — Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti katta o‘qituvchisi
Annotatsiya
Ushbu maqolada Alisher Navoiy ijodida muhim o‘rin tutgan forsiy va turkiy g‘azallarning badiiy-estetik, g‘oyaviy va lingvopoetik xususiyatlari qiyosiy jihatdan o‘rganiladi. Navoiy ikki tilda ijod qilgan buyuk mutafakkir sifatida turkiy adabiy til imkoniyatlarini kengaytirgan, forsiy she’riyat an’analari bilan turkiy badiiy tafakkurni uyg‘unlashtirgan ijodkordir. Maqolada shoirning forsiy g‘azallarida mumtoz Sharq adabiyotiga xos obrazlar, tasavvufiy qarashlar, ma’naviy poklanish va ishq falsafasi ifodasi tahlil qilinadi. Turkiy g‘azallarida esa xalqona ifoda, milliy ruh, ona tilining badiiy imkoniyatlari va obrazli tafakkur kuchi yoritiladi. Tadqiqotda Navoiy g‘azallaridagi mavzu, obraz, ramz, badiiy san’atlar, vazn va uslubiy xususiyatlar qiyosiy tahlil qilinib, forsiy va turkiy she’riyat o‘rtasidagi mushtaraklik hamda o‘ziga xosliklar ochib beriladi.
Аннотация
В данной статье сравнительно изучаются художественно-эстетические, идейные и лингвопоэтические особенности персидских и тюркских газелей, занимающих важное место в творчестве Алишера Навои. Навои, как великий мыслитель и поэт, творивший на двух языках, значительно расширил возможности тюркского литературного языка и гармонично соединил традиции персидской поэзии с тюркским художественным мышлением. В статье анализируются образы, характерные для классической восточной литературы, суфийские взгляды, идеи духовного очищения и философия любви, выраженные в персидских газелях поэта. В тюркских газелях рассматриваются народность выражения, национальный дух, художественные возможности родного языка и сила образного мышления. В исследовании проводится сравнительный анализ тематики, образов, символов, художественных средств, размера и стилистических особенностей газелей Навои, а также раскрываются общие и отличительные черты персидской и тюркской поэтических традиций.
Abstract
This article comparatively examines the artistic-aesthetic, ideological, and linguopoetic features of Persian and Turkic ghazals, which occupy an important place in the literary heritage of Alisher Navoi. As a great thinker and poet who created works in two languages, Navoi significantly expanded the expressive potential of the Turkic literary language and harmoniously combined the traditions of Persian poetry with Turkic artistic thought. The article analyzes images characteristic of classical Eastern literature, Sufi views, the idea of spiritual purification, and the philosophy of love reflected in the poet’s Persian ghazals. In his Turkic ghazals, special attention is paid to folk expression, national spirit, the artistic possibilities of the native language, and the power of figurative thinking. The study comparatively analyzes the themes, images, symbols, poetic devices, meter, and stylistic features of Navoi’s ghazals, revealing both common and distinctive features of Persian and Turkic poetic traditions.
Kalit so'zlar: Alisher Navoiy, forsiy g‘azal, turkiy g‘azal, qiyosiy tahlil, mumtoz adabiyot, tasavvuf, ishq falsafasi, badiiy san’at, lingvopoetika
Foydalanilgan adabiyotlar
- Alisher Navoiy. Xazoyin ul-maoniy. Mukammal asarlar to‘plami. 20 tomlik. 1–4-tomlar. – Toshkent: Fan, 1987–1989.
- Alisher Navoiy. Devoni Foniy. Mukammal asarlar to‘plami. 18-tom. – Toshkent: Fan, 2002.
- Alisher Navoiy. Devoni Foniy. Mukammal asarlar to‘plami. 19-tom. – Toshkent: Fan, 2002.
- Alisher Navoiy. Devoni Foniy. Qasidalar, mufradot, ilovalar. Mukammal asarlar to‘plami. 20-tom. – Toshkent: Fan, 2002.
- Alisher Navoiy. Muhokamat ul-lug‘atayn. Mukammal asarlar to‘plami. – Toshkent: Fan, 2000.
- Alisher Navoiy. Majolis un-nafois. Mukammal asarlar to‘plami. – Toshkent: Fan, 1997.
- Bertels, Ye. E. Navoiy va Jomiy. – Toshkent: Fan, 1965.
- Hayitmetov, A. Navoiy lirikasi. – Toshkent: Fan, 1961.
- Hayitmetov, A. Navoiy ijodiy metodi masalalari. – Toshkent: Fan, 1963.
- Qayumov, A. Alisher Navoiy. – Toshkent: Fan, 1991.