10-tom, 2-son, b. 490–493, Nashr: 2026-11-01

MUSTAQILLIK YILLARIDA TARIXIY XOTIRANI TIKLASH VA QATAG‘ON QURBONLARINI OQLASH JARAYONI

ВОССТАНОВЛЕНИЕ ИСТОРИЧЕСКОЙ ПАМЯТИ И ПРОЦЕСС РЕАБИЛИТАЦИИ ЖЕРТВ РЕПРЕССИЙ В ГОДЫ НЕЗАВИСИМОСТИ

THE RESTORATION OF HISTORICAL MEMORY AND THE PROCESS OF REHABILITATING VICTIMS OF REPRESSION DURING THE YEARS OF INDEPENDENCE

• Ziyayev Farxod Sobirovich — Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “Ijtimoiy fanlar” kafedrasi dotsenti · ORCID: 0009-0007-2423-1988

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.0af04f19

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan so‘ng sovet davrida mustamlakachilik siyosati va totalitar tuzum tomonidan qatag‘on qilingan vatandoshlarimizning nomlarini tiklash, ularni oqlash hamda xotirasini abadiylashtirish jarayoni tahlil qilinadi. “Shahidlar xotirasi” jamg‘armasi, yodgorlik majmuasi va Qatag‘on qurbonlari xotirasi muzeyining tashkil etilishi, 2020–2024-yillarda qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlar hamda O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan qatag‘on qurbonlarining oqlanishi yoritiladi. Tarixiy xotirani tiklash usullari va ularning yoshlar ma’naviy tarbiyasidagi ahamiyati ko‘rsatib beriladi.

Аннотация

В данной статье анализируется процесс восстановления имён, реабилитации и увековечения памяти соотечественников, репрессированных колониальной политикой и тоталитарным режимом в советский период, после обретения Узбекистаном независимости. Освещаются создание фонда «Шахидлар хотираси», мемориального комплекса и Музея памяти жертв репрессий, нормативно-правовые акты 2020–2024 годов, а также реабилитация жертв репрессий Верховным судом Республики Узбекистан. Показаны способы восстановления исторической памяти и их значение для духовного воспитания молодёжи.

Abstract

This article analyzes the process of restoring the names, rehabilitating and commemorating compatriots who were repressed by the colonial policy and the totalitarian regime of the Soviet period, after Uzbekistan gained independence. The establishment of the “Shahidlar Khotirasi” foundation, the memorial complex and the Museum of the Memory of Victims of Repression, the legal acts adopted in 2020–2024, and the rehabilitation of victims of repression by the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan are highlighted. The methods of restoring historical memory and their importance for the spiritual education of young people are shown.

Kalit so'zlar: mustaqillik, tarixiy xotira, qatag‘on, reabilitatsiya, oqlash, “Shahidlar xotirasi”, jadidlar, Qatag‘on qurbonlari davlat muzeyi, tarixiy adolat

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Karimov, I. A. (1998). Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q. Toshkent: Sharq.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 8-oktabrdagi «Qatag‘on qurbonlarining merosini yanada chuqur o‘rganish va ular xotirasini abadiylashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi farmoyishi. https://yuz.uz/uz/news/qatagon-qurbonlarining-merosini-yanada-chuqur-organish-va-ular-xotirasini-abadiylashtirishga-doir-qoshimcha-chora-tadbirlar-togrisida
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 19-iyuldagi siyosiy qatag‘on qurbonlarining hayotini o‘rganish va xotirasini abadiylashtirish ishlarini kengaytirish to‘g‘risidagi PQ–270-son qarori. https://anhor.uz/uzl/news/endi-oktyabr-oyining-birinchi-haftasi-siyosiy-qatag-on-qurbonlarini-yod-etish-haftaligi-sifatida-nishonlanadi/
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2001-yil 1-maydagi «Qatag‘on qurbonlarini yod etish kuni to‘g‘risida»gi Farmoni.
5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 4-noyabrdagi «Qatag‘on qurbonlari hayoti va faoliyatini targ‘ib etishni yanada jadallashtirish bo‘yicha 2025–2026-yillarga mo‘ljallangan chora-tadbirlar dasturini tasdiqlash to‘g‘risida»gi 691-son qarori. https://advice.uz/oz/document/4378
6. Oliy sud 173 nafar qatag‘on qurbonlarini oqladi. (2022, 20-dekabr). Kun.uz. https://kun.uz/uz/news/2022/12/20/oliy-sud-173-nafar-qatagon-qurbonlarini-oqladi-ular-orasida-eron-fuqarosi-ham-bor
7. Oliy sud sovet davri qatag‘oni qurbonlaridan 161 nafarini oqladi. (2026, 7-may). Kun.uz. https://kun.uz/news/2026/05/07/oliy-sud-sovet-davri-qatagon-qurbonlaridan-161-nafarini-oqladi
8. Tarixiy xotirani asragan maskan. O‘zbekiston milliy axborot agentligi (UzA). https://uza.uz/ar/posts/tarixiy-xotirani-asragan-maskan_917802
9. Shamsutdinov, R. (2003). Qishloq fojiasi: jamoalashtirish, quloqlashtirish, surgun. Toshkent: Sharq.
10. Khalid, A. (2015). Making Uzbekistan: Nation, Empire, and Revolution in the Early USSR. Ithaca: Cornell University Press.
11. «Ularning aybi buyuk bo‘lgani» – Shavkat Mirziyoyev qatag‘onga uchragan vatandoshlarni yodga oldi. (2021, 31-avgust). Kun.uz. https://kun.uz/news/2021/08/31/ularning-aybi-buyuk-bolgani-shavkat-mirziyoyev-qatagonga-uchragan-vatandoshlarni-yodga-oldi
12. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi «2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida»gi PF–60-son Farmoni.