10-tom, 1-son, b. 189–193, Nashr: 2026-10-08

MUSIQA O‘QITUVCHISINING KASBIY TAYYORGARLIGIDA IJROCHILIK KOMPETENTLIGINING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI (DUTOR VA RUBOB CHOLG‘ULARI MISOLIDA)

ТЕОРЕТИКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ИСПОЛНИТЕЛЬСКОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ В ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ПОДГОТОВКЕ УЧИТЕЛЯ МУЗЫКИ (НА ПРИМЕРЕ ДУТАРА И РУБАБА)

THEORETICAL AND METHODOLOGICAL FOUNDATIONS OF EXECUTIVE COMPETENCE IN THE PROFESSIONAL TRAINING OF A MUSIC TEACHER (ON THE EXAMPLE OF DUTAR AND RUBAB)

  • Tursunov Shuxrat — Fergana State University, Independent Researcher Fergana, Uzbekistan https:// · ORCID: 0009-0008-4159-6118

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak musiqa madaniyati o‘qituvchilarining kasbiy tayyorgarlik tizimida ijrochilik kompetentligini shakllantirish hamda rivojlantirishning nazariy-metodologik va didaktik-metodik asoslari milliy cholg‘u ijrochiligi – xususan, dutor va rubob (qashqar va afg‘on rubobi) cholg‘ulari misolida atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqotda kompetentlik yondashuvining musiqiy-pedagogik jarayonga tatbiq etilishi, cholg‘u ijrochiligi ko‘nikmalarini shakllantirishning psixologik-fiziologik va didaktik mexanizmlari ilmiy asoslab berilgan. Mahalliy va xorijiy olimlarning nazariy qarashlari umumlashtirilib, oliy ta’limda dutor va rubob cholg‘ularida ijro etish mahoratini oshirishning uch bosqichli va to‘rt komponentli pedagogik modeli hamda amaliy tavsiyalar majmui ishlab chiqilgan.

Аннотация

В данной статье подробно проанализированы теоретико-методологические и дидактико-методические основы формирования и развития исполнительской компетентности будущих учителей музыкальной культуры в системе профессиональной подготовки высших учебных заведений на примере исполнительства на национальных инструментах - в частности, дутаре и рубабе (кашгарском и афганском рубабе). В исследовании научно обоснованы внедрение компетентностного подхода в музыкально-педагогический процесс, а также психолого-физиологические и дидактические механизмы формирования навыков игры на инструментах. Обобщены теоретические взгляды отечественных и зарубежных ученых, разработана трехэтапная и четырехкомпонентная педагогическая модель совершенствования исполнительского мастерства на дутаре и рубабе в высшей школе, а также комплекс практических рекомендаций.

Abstract

This article comprehensively analyzes the theoretical, methodological, and didactic-methodological foundations of developing executive competence in the system of professional training for future music teachers in higher education institutions, specifically focusing on national instrument performance-particularly the dutar and rubab (Kashgar and Afghan rubab). The study scientifically substantiates the implementation of the competency-based approach in the musical-pedagogical process and the psychological, physiological, and didactic mechanisms of forming instrumental performance skills. Synthesizing the theoretical views of domestic and foreign scholars, a three-stage and four-component pedagogical model for enhancing performance mastery on the dutar and rubab in higher education, along with a complex of practical recommendations, has been developed.

Kalit so'zlar: musiqa o‘qituvchisi, kasbiy tayyorgarlik, ijrochilik kompetentligi, dutor ijrochiligi, rubob san’ati, pedagogik metodologiya, didaktik tamoyillar, an’anaviy musiqiy meros, maqom, ustoz-shogird

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Xutorskoy A.V. Klyuchevyye kompetentsii kak komponent lichnostno-oriyentirovannoy paradigmy obrazovaniya // Narodnoye obrazovaniye. – 2003. – № 2. – S. 58–64.
  2. Abdullin E.B., Nikolaeva E.V. Teoriya muzykal'nogo obrazovaniya: Uchebnik dlya stud. vyssh. ped. ucheb. zavedeniy. – M.: Akademiya, 2004. – 336 s.
  3. Karomatov F.M. O‘zbek xalq musiqasi merosi. 1-kitob: Cholg‘u musiqasi. – Toshkent: Fan, 1978. – 280 b.
  4. Begmatov S.I., Odilov A.I. An’anaviy cholg‘u ijrochiligi: O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Musiqa, 2008. – 180 b.
  5. Ibrohimov O.A. Maqom va makon. – Toshkent: Musiqa, 2006. – 164 b.
  6. G‘ulomova SH.M. Bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining kasbiy-pedagogik kompetentligini shakllantirish texnologiyalari: Ped. fan. nomz. diss. avtoref. – Toshkent: TDPU, 2018. – 26 b.
  7. Yusupov J.E. Milliy cholg‘ularda ijrochilik mahoratini oshirish metodikasi. – Farg‘ona: Farg‘ona nashriyoti, 2021. – 142 b.
  8. Raven J. Competence in Modern Society: Its Identification, Development and Release. – London: H.K. Lewis & Co. Ltd, 1984. – 251 p.
  9. Chomsky N. Aspects of the Theory of Syntax. – Cambridge, MA: MIT Press, 1965. – 251 p.
  10. Сластенин В.А., Исаев И.Ф., Шиянов Э.Н. Педагогика: Учеб. пособие для студ. вйсш. пед. учеб. заведений. – М.: Академия, 2013. – 576 с.
  11. Rajabov I.R. Maqomlar masalasiga doir. – Toshkent: O‘zbekiston DXR Nashriyoti, 1963. – 304 b.
  12. Визго Т.С. Музыкальные инструменты Средней Азии: Исторические очерки. – М.: Музыка, 1980. – 190 с.
  13. Alimbayeva K., Ahmedov M. O‘zbek xalq cholg‘ulari va ularda ijro etish metodikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 156 b.
  14. Nizamov A. Sumiya i muzyka v kontekste vostochnoy kul'tury. – Tashkent: San'at, 2001. – 144 s.
  15. Lutfullayev A. Cholg‘ushunoslik va cholg‘ulashtirish: O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Musiqa, 2010. – 168 b.