8-tom, 1-son, b. 97–101, Nashr: 2026-08-19
MURAKKABLASHGAN SODDA GAPLAR: SHAKLIY VA MAZMUNIY MURAKKABLASHUVI
ФОРМАЛЬНОЕ И СЕМАНТИЧЕСКОЕ ОСЛОЖНЕНИЕ ПРОСТЫХ ОСЛОЖНЁННЫХ ПРЕДЛОЖЕНИЙ
FORMAL AND SEMANTIC COMPLEXITY OF COMPLICATED SIMPLE SENTENCES
- Pardayeva Ruxsora Saidahmad qizi — O‘zMU Jurnalistika va o‘zbek filologiyasi fakulteti, Filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili yo‘nalishi 4-kurs talabasi
Annotatsiya
Mazkur maqolada murakkablashgan sodda gaplarning shakliy va mazmuniy murakkablashuv xususiyatlari keng va har tomonlama tahlil qilindi, murakkablashgan sodda gaplarning grammatik tuzilishi, ularning yuzaga kelish omillari hamda nutqdagi funksional-semantik vazifalari yoritilgan. Shuningdek, undalma, kirish birliklari, ajratilgan bo‘laklar, uyushiq bo‘laklar va boshqa sintaktik vositalar yordamida sodda gaplarning murakkablashish jarayoni ko‘plab misollar asosida izohlangan, ularning gapda bajaradigan vazifasi, uslubiy-stilistik ahamiyati hamda badiiy, ilmiy va publitsistik matnlardagi qo‘llanish o‘ziga xosliklari tahlil qilingan. Maqolada shuningdek, mazkur sintaktik hodisaning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilish tarixi, turkiy tillardagi mos hodisalar bilan qiyosi va zamonaviy tilshunoslikdagi dolzarb muammolari ham yoritib berilgan.
Аннотация
В данной статье подробно анализируются структурные и семантические особенности осложнённых простых предложений. Рассматриваются грамматическое строение осложнённых простых предложений, факторы их формирования, а также их функционально-семантические особенности в речи. На основе многочисленных примеров раскрывается процесс осложнения простых предложений с помощью обращений, вводных единиц, обособленных членов предложения, однородных членов предложения и других синтаксических средств, а также подробно анализируются их функции и стилистическая роль в художественных, научных и публицистических текстах.
Abstract
This article provides a detailed analysis of the structural and semantic characteristics of expanded simple sentences. It examines the grammatical structure of expanded simple sentences, the factors contributing to their formation, and their functional-semantic roles in speech. Through numerous illustrative examples, the process of expanding simple sentences by means of forms of address, parenthetical units, detached sentence elements, coordinated sentence elements, and other syntactic devices is explained, and their stylistic functions in literary, scientific, and journalistic texts are comprehensively analyzed.
Kalit so'zlar: murakkablashgan sodda gap, sintaksis, shakliy murakkablashuv, mazmuniy murakkablashuv, uyushiq bo‘laklar, ajratilgan bo‘laklar, kirish birliklar, undalma, kommunikativ vazifa, uslubiy-stilistik tahlil, predikativlik
Foydalanilgan adabiyotlar
- Абдураҳмонов Ғ. Ўзбек тили синтаксисида мураккаб гаплар масаласига доир // Ўзбек тили ва адабиёти масалалари. – Тошкент, 1962. – 180 б.
- Сайфуллаева Р. Р., Менглиев Б. Р., Раупова Л. Р., Қурбонова М. М., Абузалова М. Қ., Йўлдошев Д. Н. Ҳозирги ўзбек тили. – Тошкент, 2020. – 462 б.
- Абдураҳмонов Ғ. Тарихий синтаксис. – Тошкент: Фан, 1974. – 196 б.
- Ашурова Д., Убаева Ф., Болтабоева Ҳ. Гапнинг уюшган ва ажратилган бўлаклари. – Тошкент: Фан, 1962. – 180 б.
- Болтабоева Ҳ. Ўзбек тилида мураккаблашган содда гаплар. – Тошкент: Фан, 1969. – 94 б.
- Ғуломов А. Ғ., Асқарова М. А. Ҳозирги ўзбек адабий тили. – Тошкент: Ўқитувчи, 1965. – 256 б.
- Маҳмудов Н. М. Ўзбек тилидаги содда гапларда семантик-синтактик асимметрия. – Тошкент: Ўқитувчи, 1984. – 147 б.
- ZiyoNET: таълим ахборот тармоғи: https://ziyonet.uz
- Wikipedia: эркин энциклопедия https://uz.wikipedia.org