8-tom, 1-son, b. 40–43, Nashr: 2026-08-19

MUMTOZ POETIK AN’ANALARNING HOZIRGI O‘ZBEK VA QORAQALPOQ SHE’RIYATIDA QAYTA MODELLASHUVI

ПЕРЕМОДЕЛИРОВАНИЕ КЛАССИЧЕСКИХ ПОЭТИЧЕСКИХ ТРАДИЦИЙ В СОВРЕМЕННОЙ УЗБЕКСКОЙ И КАРАКАЛПАКСКОЙ ПОЭЗИИ

REMODELLING CLASSICAL POETIC TRADITIONS IN CONTEMPORARY UZBEK AND KARAKALPAK POETRY

  • Gaylieva Ogulay Kurbanmuradovna — Filologiya fanlari doktori, professor · ORCID: 0000-0003-2544-6191
  • Xo‘jamurotov Ramil Ibrohimovich — Qoraqalpoq davlat universiteti tavanch doktoranti · ORCID: 0000-0002-2299-2122

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada mumtoz Sharq she’riyatiga xos obrazli, intertekstual va janriy an’analarning hozirgi o‘zbek hamda qoraqalpoq she’riyatida qayta modellashuvi qiyosiy-tipologik jihatdan o‘rganildi. Shoir Usmon Azim she’rlarida Layli, Shirin, yor, ishq va hijron obrazlarining psixologik-interior talqini, shoir Baxtiyor Genjemuratov ijodida sham-parvona va munojot modellarining falsafiy hamda oilaviy mazmun bilan boyitilishi aniqlandi. Mumtoz an’ananing zamonaviy she’riyatda interiorizatsiya, muammolashtirish, qayta semantizatsiya va hayotiy konkretlashtirish orqali yangilanishi asoslandi.

Аннотация

В статье в сравнительно-типологическом аспекте исследуется перемоделирование образных, интертекстуальных и жанровых традиций, характерных для классической восточной поэзии, в современной узбекской и каракалпакской поэзии. В стихотворениях поэта Усмана Азима выявляется психологически-интериоризированная интерпретация образов Лейли, Ширин, возлюбленного, любви и разлуки, тогда как в творчестве поэта Бахтияра Генжемуратава модели свечи и мотылька, а также муножата обогащаются философским и семейно-бытовым содержанием. Обосновывается, что классическая традиция в современной поэзии обновляется посредством интериоризации, проблематизации, ресемантизации и конкретизации жизненного содержания.

Abstract

The article comparatively examines the transformation of classical Eastern poetic traditions in contemporary Uzbek and Karakalpak poetry. In Usmon Azim’s poetry, the images of Layli, Shirin, the beloved, love, and separation acquire psychological and interior meanings. In Bakhtiyar Genjemuratov’s works, the candle-moth and munajat models are enriched with philosophical and familial content. The study demonstrates that classical traditions are renewed through interiorisation, problematisation, semantic reinterpretation, and contextual concretisation.

Kalit so'zlar: mumtoz poetika, an’ana, novatorlik, talmeh, ishq, hijron, sham, parvona, munojot, interiorizatsiya, qayta semantizatsiya

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Навоий, Алишер. Мезон ул-авзон // Мукаммал асарлар тўплами: 20 жилдлик. — Тошкент : Фан, 2000. — Т. 16. — Б. 43–98.
  2. Юсупова, Д. Алишер Навоийнинг «Мезон ул-авзон» рисоласи учун асос бўлган назарий манбаларнинг компаративистик таҳлили // Oltin bitiglar — Golden Scripts. — 2019. — № 3. — Б. 60–80.
  3. Фитрат, А. Адабиёт қоидалари: адабиёт муаллимлари ҳам ҳаваслилари учун қўлланма / нашрга тайёрловчи Ҳ. Болтабоев. — Тошкент : Ўқитувчи, 1995. — Б. 17–34.
  4. Исҳоқов, Ё. Сўз санъати сўзлиги. — Тошкент : Zarqalam, 2006. — 128 б.
  5. Усмон, Азим. Сайланма: шеърлар. — Тошкент : Шарқ, 1995. — 432 б. — Б. 5, 80–81.
  6. Генжемуратов, Бахтияр. Аҳ, Қудай; Жалынның философиясы // Başlangıcından Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi. — 23-cilt: Karakalpak Edebiyatı. — Ankara : Kültür Bakanlığı Yayınları, 2003. — S. 427–428.