10-tom, 1-son, b. 215–219, Nashr: 2026-10-08

MUMTOZ ADABIYOTDA OSHIQ OBRAZINING POETIK MAQOMI (LUTFIY G‘AZALLARI MISOLIDA)

ПОЭТИЧЕСКИЙ СТАТУС ОБРАЗА ВЛЮБЛЁННОГО В КЛАССИЧЕСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ (НА ПРИМЕРЕ ГАЗЕЛЕЙ ЛУТФИ)

THE POETIC STATUS OF THE LOVER IMAGE IN CLASSICAL LITERATURE (BASED ON THE GHAZALS OF LUTFI)

  • Eshonqulova Feruza Husniddin qizi — BuxDU tayanch doktoranti

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada mumtoz o‘zbek lirikasida oshiq obrazining poetik maqomi Lutfiy g‘azallari misolida tadqiq etiladi. Shoirning “Sensan sevarim...” devonidagi ishqiy g‘azallar matni asosida oshiqning sadoqat, hijron va firoq, visolga intilish, jafo va vafo, ishq dardi hamda ko‘ngil bilan bog‘liq poetik holatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda matniy-poetik, semantik, motiv va qiyosiy-tipologik tahlil usullaridan foydalanildi. Tahlillar Lutfiy lirikasida oshiq obrazi faqat ma’shuqani madh etuvchi lirik qahramon emasligini, balki ishqning turli ruhiy bosqichlarini boshdan kechiruvchi dinamik poetik subyekt sifatida shakllanishini ko‘rsatadi. Ayniqsa, visol–hajr, vafo–jafo, rohat–balo singari antitezalar, “ko‘ngil”, “jon”, “dard”, “g‘am”, “firoq” semantik birliklari oshiqning poetik maqomini belgilovchi tayanch vositalar sifatida namoyon bo‘ladi.

Аннотация

В статье исследуется поэтический статус образа влюблённого в классической узбекской лирике на примере газелей Лутфи. На основе текстов любовных газелей из дивана поэта «Sensan sevarim...» анализируются поэтические состояния влюблённого, связанные с верностью, разлукой и страданиями разлуки, стремлением к встрече с возлюбленной, мотивами страдания и верности, любовной болью и душевными переживаниями. В исследовании использованы методы текстуально-поэтического, семантического, мотивного и сравнительно-типологического анализа. Результаты анализа показывают, что в лирике Лутфи образ влюблённого выступает не только как лирический герой, воспевающий возлюбленную, но и как динамический поэтический субъект, переживающий различные духовно-психологические стадии любви. В частности, такие антитезы, как встреча – разлука, верность – страдание, наслаждение – бедствие, а также семантические единицы «душа», «жизнь», «боль», «печаль», «разлука» выступают в качестве ключевых средств, определяющих поэтический статус образа влюблённого.

Abstract

This article examines the poetic status of the lover image in classical Uzbek lyric poetry through the example of Lutfi’s ghazals. Drawing on the texts of love ghazals included in the poet’s divan Sensan sevarim..., the study analyzes the poetic states of the lover associated with devotion, separation and the suffering of parting, longing for union with the beloved, cruelty and fidelity, the pain of love, and emotional experiences related to the heart. The study employs textual-poetic, semantic, motif-based, and comparative-typological methods of analysis. The findings demonstrate that in Lutfi’s lyric poetry, the lover is not merely a lyrical persona who praises the beloved, but rather a dynamic poetic subject who experiences various emotional and spiritual stages of love. In particular, such antitheses as union–separation, fidelity–cruelty, and pleasure–suffering, as well as the semantic units “heart,” “soul,” “pain,” “sorrow,” and “separation,” function as key poetic devices defining the poetic status of the lover.

Kalit so'zlar: Lutfiy, g‘azal, oshiq obrazi, poetik maqom, mumtoz lirika, ishq, hijron, firoq, visol, jafo, vafo, ko‘ngil, lirik qahramon

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Lutfiy. Sensan sevarim...: G‘azallar, ruboiylar, qit’alar, tuyuqlar, “Gul va Navro‘z” dostoni / Nashrga tayyorlovchilar: S. Erkinov, E. Fozilov, E. Ahmadxo‘jayev; maxsus muharrir V. Rahmonov. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1987.
  2. Erkinov S. Lutfiy (hayoti va ijodi). – Toshkent, 1963.
  3. Ahmadxo‘jayev E. Turkiy nazmning sehrgari. – Toshkent, 1992.
  4. Valixo‘jayev B. Malik ul-kalom Mavlono Lutfiy. – Samarqand: SamDU nashri, 1999.
  5. Haqqulov I. Lutfiy // O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi materiallari. Shoir lirikasining mavzu va poetik xususiyatlariga oid ma’lumotlar.
  6. Suyarova P., Umarova S. Lutfiy g‘azallarida obrazlar olami // Filologiya masalalari – yosh tadqiqotchilar nigohida. – 2023. – Vol. 1, № 1.