11-tom, 1-son, b. 441–444, Nashr: 2026-11-14
MILLIY KURAŞ SPORTI BÖYIÇA YUQORI MALAKALI MURABBIYLARNI TAYYORLAŞNING AMALIY-METODIK TIZIMINI TAKOMILLAŞTIRIŞ
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРАКТИКО-МЕТОДИЧЕСКОЙ СИСТЕМЫ ПОДГОТОВКИ ВЫСОКОКВАЛИФИЦИРОВАННЫХ ТРЕНЕРОВ ПО НАЦИОНАЛЬНОЙ БОРЬБЕ КУРАШ
IMPROVING THE PRACTICAL AND METHODOLOGICAL SYSTEM FOR TRAINING HIGHLY QUALIFIED COACHES IN NATIONAL KURASH WRESTLING
- Arslonov Qahramon Polvonovich — Sport nazariyasi va metodikasi kafedrasi professori · ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3197-2008
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.810766d8
Annotatsiya
Maqolada milliy kuraş sporti murabbiylarini tayyorlaş va ularning malakasini oşirişda amaliy-metodik ta’limni taşkil etiş muammolari tadqiq qilingan. Işning maqsadi maşğulot kuzatuvi, murabbiylik mentorligi, videoyozuv asosida fikr-mulohaza beriş va refleksiv tahlilni birlaştiruvçi uzluksiz kasbiy rivojlaniş algoritmini işlab çiqişdan iborat. Nazariy qiyoslaş, pedagogik loyihalaş va faoliyatni modellaş usullari qöllanib, milliy kuraş musobaqa qoidalari, sportçining uzoq muddatli rivojlanişi va murabbiy ta’limiga oid naşrlar tahlil qilindi. Natijada 12 haftalik namunaviy amaliy-metodik kurs, «reja–bajariş–kuzatiş–tahlil–tuzatiş» sikli, videotahlil varaqasi hamda murabbiy faoliyatining monitoring körsatkiçlari taklif qilindi. Mazkur natijalar eksperiment asosida tasdiqlangan körsatkiçlar sifatida emas, joriy etilişi va tekşirilişi mumkin bölgan metodik mahsulotlar sifatida talqin etiladi. Dastur murabbiylarning qaror qabul qiliş, texnik xatolarni tuzatiş, sportçi yuklamasini individuallaştiriş va xavfsiz muloqotni taşkil etiş kompetensiyalarini rivojlantirişga yönaltirilgan. Kalit sözlar: milliy kuraş, murabbiy malakasi, amaliy-metodik tayyorgarlik, mentorlik, videotahlil, refleksiya, sport monitoringi, uzluksiz ta’lim
Аннотация
В статье исследуются практико-методические аспекты подготовки и повышения квалификации тренеров по национальному курашу. Цель работы - разработать алгоритм непрерывного профессионального развития, объединяющий наблюдение за тренировкой, наставничество, видеообратную связь и рефлексивный анализ. Использованы теоретическое сопоставление, педагогическое проектирование и моделирование деятельности; изучены правила соревнований по курашу и публикации о долгосрочном развитии спортсменов и образовании тренеров. Представлены проект двенадцатинедельного практического курса, цикл «планирование–проведение–наблюдение–анализ–коррекция», карта видеоанализа и индикаторы мониторинга тренерской практики. Результаты не рассматриваются как подтверждённые экспериментом статистические показатели: это методические продукты, предназначенные для внедрения и последующей проверки. Программа ориентирована на развитие профессионального принятия решений, исправление технических ошибок, индивидуализацию нагрузки и создание безопасной учебно-тренировочной среды.
Abstract
The paper addresses practice-oriented methods for preparing and upskilling coaches in national Kurash. Its aim is to design a continuous professional development pathway integrating observation of coaching sessions, mentoring, video-supported feedback and structured reflection. The study adopts a theoretical and design-based approach: official Kurash rules and international literature on coaching education, long-term athlete development and athlete safety are compared and translated into operational teaching procedures. The outputs include a sample 12-week course, a plan–deliver–observe–analyse–adjust cycle, a video-analysis checklist and a monitoring matrix for professional coaching practice. These outputs are not presented as measured treatment effects; no controlled experiment or new participant data are claimed. The suggested programme is intended to strengthen coaching decisions, technical error correction, load individualisation and respectful athlete communication. A subsequent pilot with independent observers and pre-defined evaluation criteria is proposed to examine feasibility and effectiveness.
Kalit so'zlar: milliy kuraş, murabbiy malakasi, amaliy-metodik tayyorgarlik, mentorlik, videotahlil, refleksiya, sport monitoringi, uzluksiz ta’lim
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 20-dekabrdagi PQ-450-son qarori. Kurash milliy sport turini rivojlantirish va ommalashtirishni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida // Lex.uz. - URL: https://lex.uz/uz/acts/-7270705 (murojaat sanasi: 10.11.2026).
- International Kurash Association. International Rules of Organization and Holding of Kurash Competitions. - Tashkent, 1998 (rasmiy saytda e’lon qilingan matn). - URL: https://kurash-ika.org/2022/08/20/kurash-rules/ (murojaat sanasi: 10.11.2026).
- Mallett C. J., Trudel P., Lyle J., Rynne S. B. Formal vs. Informal Coach Education // International Journal of Sports Science & Coaching. - 2009. - Vol. 4, No. 3. - P. 325–364. - DOI: 10.1260/174795409789623883.
- Côté J., Gilbert W. An Integrative Definition of Coaching Effectiveness and Expertise // International Journal of Sports Science & Coaching. - 2009. - Vol. 4, No. 3. - P. 307–323. - DOI: 10.1260/174795409789623892.
- International Council for Coaching Excellence; Association of Summer Olympic International Federations; Leeds Metropolitan University. International Sport Coaching Framework. Version 1.2. - Champaign, IL: Human Kinetics, 2013. - 56 p. - ISBN 9781450471275.
- Balyi I., Way R., Higgs C. Long-Term Athlete Development. - Champaign, IL: Human Kinetics, 2013. - 296 p. - ISBN 9780736092180.
- Tuakli-Wosornu Y. A. et al. IOC consensus statement: interpersonal violence and safeguarding in sport // British Journal of Sports Medicine. - 2024. - Vol. 58, No. 22. - P. 1322–1344. - DOI: 10.1136/bjsports-2024-108766.
- Armour K. M., Jones R. L., Potrac P. Sports Coaching Cultures: From Practice to Theory. - London: Routledge, 2004. - 200 p.