2-tom, 1-son, b. 40–43, Nashr: 2026-10-11
METAKOGNITIV STRATEGIYANING MAZMUN-MOHIYATI VA PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK TALQINI
СОДЕРЖАТЕЛЬНО-СУЩНОСТНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА И ПЕДАГОГО-ПСИХОЛОГИЧЕСКАЯ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ МЕТАКОГНИТИВНОЙ СТРАТЕГИИ
THE ESSENCE AND PEDAGOGICAL-PSYCHOLOGICAL INTERPRETATION OF METACOGNITIVE STRATEGIES
- Mahkamova Nilufar Tursunaliyevna — Farg‘ona davlat universiteti 1-kurs magistranti
Annotatsiya
Mazkur maqolada oliy ta’lim talabalarida metakognitiv strategiyalarni shakllantirish muammosining nazariy-metodologik asoslari yoritilgan. Metakognitsiya, metakognitiv bilim, metakognitiv ko‘nikma va metakognitiv strategiya tushunchalarining mazmun-mohiyati hamda ularning o‘zaro aloqadorligi pedagogik va psixologik nuqtayi nazardan tahlil qilingan. Metakognitiv strategiyaning rejalashtirish, monitoring, nazorat, baholash va refleksiya kabi tarkibiy qismlari talabaning o‘quv-bilish faoliyatini ongli ravishda boshqarish imkoniyatlari bilan bog‘liq holda izohlangan. Shuningdek, metakognitiv strategiyalarning mustaqil ta’lim, muammoli vaziyatlarni hal etish, o‘z-o‘zini baholash va o‘quv faoliyatini takomillashtirishdagi pedagogik imkoniyatlari ochib berilgan.
Аннотация
В статье освещаются теоретико-методологические основы проблемы формирования метакогнитивных стратегий у студентов высших образовательных учреждений. С педагогической и психологической точек зрения анализируются содержание и сущность понятий «метакогниция», «метакогнитивные знания», «метакогнитивные навыки» и «метакогнитивная стратегия», а также их взаимосвязь. Раскрывается содержание таких компонентов метакогнитивной стратегии, как планирование, мониторинг, контроль, оценивание и рефлексия, в связи с возможностями осознанного управления учебно-познавательной деятельностью студентов. Также обосновываются педагогические возможности использования метакогнитивных стратегий в самостоятельном обучении, решении проблемных ситуаций, самооценивании и совершенствовании учебной деятельности студентов.
Abstract
This article examines the theoretical and methodological foundations of developing metacognitive strategies among higher education students. The content and essence of the concepts of metacognition, metacognitive knowledge, metacognitive skills, and metacognitive strategy are analyzed from pedagogical and psychological perspectives, with particular attention to their interrelationship. The main components of metacognitive strategy, including planning, monitoring, control, evaluation, and reflection, are discussed in relation to students’ ability to consciously regulate their learning and cognitive activities. The article also highlights the pedagogical potential of metacognitive strategies in independent learning, solving problematic situations, self-assessment, and improving students’ learning activities.
Kalit so'zlar: metakognitsiya, metakognitiv strategiya, metakognitiv bilim, metakognitiv ko‘nikma, rejalashtirish, monitoring, nazorat, refleksiya, o‘z-o‘zini baholash, mustaqil ta’lim, oliy ta’lim, talaba
Foydalanilgan adabiyotlar
- Flavell J.H. Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry // American Psychologist. – 1979. – Vol. 34, No. 10. – P. 906–911.
- Brown A.L. Metacognition, executive control, self-regulation, and other more mysterious mechanisms // Metacognition, Motivation, and Understanding / Ed. F.E. Weinert, R.H. Kluwe. – Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1987. – P. 65–116.
- Schraw G., Moshman D. Metacognitive theories // Educational Psychology Review. – 1995. – Vol. 7. – P. 351–371.
- O’Malley J.M., Chamot A.U. Learning Strategies in Second Language Acquisition. – Cambridge: Cambridge University Press, 1990.
- Schraw G. Promoting general metacognitive awareness // Instructional Science. – 1998. – Vol. 26. – P. 113–125.
- Zimmerman B.J. Becoming a self-regulated learner: An overview // Theory Into Practice. – 2002. – Vol. 41, No. 2. – P. 64–70.
- Dilova N.G. Bo‘lajak o‘qituvchilarda shaxslararo munosabatlarga kirishish kompetensiyalarini shakllantirish usullari // Ilmiy-nazariy va metodik jurnal. – 2026. – Vol. 1, Issue 4. – B. 9–16.