7-tom, 2-son, b. 203–205, Nashr: 2026-08-11
MA’RIFAT TUSHUNCHASINI IFODALOVCHI BIRLIKLARNING IDEOGRAFIK VA KONSEPTUAL LUG‘ATINI YARATISH TAMOYILLARI
ПРИНЦИПЫ СОЗДАНИЯ ИДЕОГРАФИЧЕСКОГО И КОНЦЕПТУАЛЬНОГО СЛОВАРЯ ЕДИНИЦ, РЕПРЕЗЕНТИРУЮЩИХ ПОНЯТИЕ «ПРОСВЕЩЕНИЕ»
PRINCIPLES OF DEVELOPING AN IDEOGRAPHIC AND CONCEPTUAL DICTIONARY OF LINGUISTIC UNITS REPRESENTING THE CONCEPT OF ENLIGHTENMENT
- Narzullayeva Hurmatoy Shavkat qizi — Osiyo texnologiyalar universiteti o’qituvchisi, mustaqil tadqiqotchi, Orcid: 0009-0009-5141-0054
Annotatsiya
Ushbu maqolada “ma’rifat” tushunchasini ifodalovchi leksik birliklarning ideografik va konseptual lug‘atini yaratish tamoyillari tahlil qilinadi. Ma’rifat bilim, madaniyat, ta’lim-tarbiya, axloqiy qadriyatlar va tasavvufiy-falsafiy bilimlarni qamrab oluvchi murakkab konsept bo‘lib, uni lug‘atlashtirish tilshunoslik, kognitologiya va madaniyatshunoslikning kesishgan nuqtasida dolzarb masala hisoblanadi. Maqolada ideografik va konseptual lug‘atlar tuzilishining nazariy asoslari, ularning farqli jihatlari hamda ma’rifat konseptini ifodalovchi birliklar lug‘atini yaratishning metodologik tamoyillari yoritilgan.
Аннотация
В данной статье анализируются принципы создания идеографического и концептуального словаря лексических единиц, выражающих концепт «просвещение». Просвещение представляет собой сложный концепт, охватывающий знания, культуру, образование и воспитание, нравственные ценности, а также суфийско-философские знания. В связи с этим его лексикографическое описание является актуальной проблемой на стыке лингвистики, когнитологии и культурологии. В статье рассматриваются теоретические основы построения идеографических и концептуальных словарей, их отличительные особенности, а также освещаются методологические принципы создания словаря лексических единиц, выражающих концепт «просвещение».
Abstract
This article analyzes the principles of compiling an ideographic and conceptual dictionary of lexical units expressing the concept of enlightenment. Enlightenment is a complex concept encompassing knowledge, culture, education and upbringing, moral values, as well as Sufi-philosophical knowledge. Therefore, its lexicographic representation is considered a relevant issue at the intersection of linguistics, cognitive science, and cultural studies. The article discusses the theoretical foundations of ideographic and conceptual dictionaries, their distinctive features, and the methodological principles for compiling a dictionary of lexical units expressing the concept of enlightenment.
Kalit so'zlar: ideografik lug‘at, konseptual lug‘at, ma’rifat, leksikografiya, semantik maydon, deskriptor, tizimlilik tamoyili, tezaurus
Foydalanilgan adabiyotlar
- Bekmurodova M., Raximova S. Hozirda mavjud ingliz va o‘zbek tillari ideografik lug‘atlarini tahlil qilish va ular tuzilishining asosiy tamoyillarini aniqlash // in Science. – 2025. – №3(5). – B. 105-109.
- Sog‘inboyeva Sh. Ideografik lug‘atlarning nazariy asoslari va ahamiyati // Zenodo. – 2025.
- Qulbulov Sh.T. Elektron lug‘at yaratishning konseptual bosqichi xususida // Zenodo. – 2022.
- Xudayberganova M.S. Lingvistik terminlar tezaurusini yaratishning leksikografik tahlili // Tamaddun nuri. – 2024.
- Ideografik lug‘at muammosi rus tilshunosligida // Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti materiallari.
- Ma’rifiy-falsafiy leksika tushunchasi va uning eski o‘zbek tili leksik tizimidagi o‘rni // Mudarris ziyo. – 2025.