9-tom, 2-son, b. 109–112, Nashr: 2026-09-22

MAQOLLARGA ETNOLINGVISTIK YONDASHUVNING NAZARIY ASOSLARI

ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ЭТНОЛИНГВИСТИЧЕСКОГО ПОДХОДА К ПОСЛОВИЦАМ

THEORETICAL FOUNDATIONS OF THE ETHNOLINGUISTIC APPROACH TO PROVERBS

  • Axrorov Alisher Akbarovich — Guliston davlat universiteti dotsenti filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Xalq maqollari o‘zi yaratgan xalqning turmush tarzi, urf-odatlari, an’analari, e’tiqodiy tushunchalarini o‘zida saqlagan va shunday tushunchalarni ifodalab kelayotgan barqaror birliklardir. Shu bilan birga maqollar asrlar osha saqlanib, sayqallanib xalq donoligini o‘zida ifodalashi bilan ham xarakterlidir. Zotan, maqollar o‘zi yaratgan xalqning turli tomonlarini namoyon qilishi, saqlab kelishi bilan ahamiyatli ekan ularning zamirida bunday tushunchalar qadriyat sifatida yaxshi saqlangan bo‘ladi. Xalq qadriyatlarining namoyon etuvchisi va saqlovchisi sifatida bunday birliklar zamirida xalqning tarixi, ma’naviyati, madaniyati ham ifodalanadi. Shuning uchun ham maqollarning etnolingvistik jihatdan o‘rganish dolzarbdir. Mazkur maqolada ham xalq maqollarida urf-odat, an’analarning qadriyat sifatida saqlanishi masalasi yoritib, ularning etno-madaniy xususiyatlari ochib berilgan.

Аннотация

Народные пословицы являются устойчивыми единицами, в которых сохраняются образ жизни, обычаи, традиции и религиозные представления народа, создавшего их, и которые продолжают выражать подобные понятия. Вместе с тем пословицы характеризуются тем, что, сохраняясь и оттачиваясь на протяжении веков, они выражают народную мудрость. Поскольку пословицы имеют значение как средство отражения и сохранения различных сторон народа, создавшего их, такие понятия сохраняются в их основе как ценности. Как носители и хранители народных ценностей, подобные единицы также отражают историю, духовность и культуру народа. Поэтому изучение пословиц с этнолингвистической точки зрения является актуальным. В данной статье также освещается вопрос сохранения обычаев и традиций как ценностей в народных пословицах, а также раскрываются их этнокультурные особенности.

Abstract

Folk proverbs are stable units that preserve within themselves the lifestyle, customs, traditions, and belief concepts of the people who created them and continue to express such concepts. At the same time, proverbs are also characterized by preserving and refining themselves through centuries and expressing the wisdom of the people. Since proverbs are important in demonstrating and preserving various aspects of the people who created them, such concepts are well preserved in their essence as values. As carriers and preservers of national values, such units also express the history, spirituality, and culture of the people. Therefore, studying proverbs from an ethnolinguistic perspective is relevant. This article also highlights the issue of preserving customs and traditions as values in folk proverbs and reveals their ethnocultural features.

Kalit so'zlar: maqollar, tarixiy tafakkur, etno-madaniy kod, etno-madaniy birlik, parema, etnolingvistika, mentalitet, kognitiv, konsept

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Mamatov A. Zamonaviy lingvistika. Toshkent, 2019. 168 b.
  2. Muqimova Z.R. Lingvomadaniy kodlarning olamning lisoniy manzarasidagi o‘rni (o‘zbek tili barqaror birliklari misolida). Filol. Fan. Dok. …diss. Avtoref. Toshkent, 2025. 79 b
  3. Жўраева Б. Ўзбек халқ мақоллари шаклланишининг лингвистик асослари ва прагматик хусусиятлари: Филол. фан. док. ... дисс. автореф. Самарқанд, 2019. 32 б.
  4. Қаландаров Ш.Ш. Ўзбек лингвомаданий муҳитида халқ мақоллари эвфемизацияси: Филол. фан. фалс. док. ... дисс. автореф. Фарғона, 2019. 41 б.
  5. Маджидова Р.У. Антропоцентрик мақолларнинг аксиологик тадқиқи (ўзбек ва рус тиллари материаллари асосида): Филол. фан. док. ... дисс. автореф. Фарғона, 2020.
  6. Маҳмуд Саттор. Ўзбек удумлари. Тошкент: Фан, 1993. 221 б.