7-tom, 2-son, b. 251–256, Nashr: 2026-08-11

MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA TAFAKKUR JARAYONLARINI RIVOJLANTIRISHGA YO‘NALTIRILGAN TA’LIM TEXNOLOGIYALARI VA METODLARI

ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ И МЕТОДЫ, НАПРАВЛЕННЫЕ НА РАЗВИТИЕ МЫСЛИТЕЛЬНЫХ ПРОЦЕССОВ У ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА

EDUCATIONAL TECHNOLOGIES AND METHODS AIMED AT DEVELOPING THINKING PROCESSES IN PRESCHOOL CHILDREN

  • Аsqаrоv Аnvаrjоn Rаhimjоn о‘g‘li — Fаrg‘оnа dаvlаt univеrsitеti, о’qituvсhi, , https://orcid.org/0009-0003-6798-0592

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda tafakkur jarayonlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan zamonaviy ta’lim texnologiyalari va psixologik-pedagogik metodlar tizimlashtirilgan. Tafakkurning taqqoslash, tahlil, sintez, tasniflash, umumlashtirish, ketma-ketlikni aniqlash, sabab-oqibat bog‘lanishlarini tushunish va muammoli vaziyatlarni hal etish kabi operatsiyalarini shakllantirishning yoshga xos xususiyatlari yoritilgan. Muammoli ta’lim, o‘yin texnologiyasi, rivojlantiruvchi ta’lim, vizual modellashtirish, loyiha, tajriba-sinov, hamkorlikdagi ta’lim, STEAM va raqamli vositalardan maqsadli foydalanishning imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, “ortiqchasini top”, “mosini top”, “ketma-ketlikni davom ettir”, “nima uchun?”, “agar ... bo‘lsa nima yuz beradi?” kabi metodlarning tafakkur rivojiga ta’siri asoslangan. Maqolada texnologiya va metodlarni tanlash mezonlari, mashg‘ulotni bosqichma-bosqich tashkil etish modeli hamda natijalarni baholash ko‘rsatkichlari taklif etilgan.

Аннотация

В статье систематизированы современные образовательные технологии и психолого-педагогические методы, направленные на развитие мышления детей дошкольного возраста. Раскрыты возрастные особенности формирования таких мыслительных операций, как сравнение, анализ, синтез, классификация, обобщение, установление последовательности, понимание причинно-следственных связей и решение проблемных ситуаций. Проанализированы возможности проблемного и развивающего обучения, игровых технологий, визуального моделирования, проектной и экспериментальной деятельности, совместного обучения, STEAM-подхода и целесообразного использования цифровых средств. Обосновано развивающее значение методов «найди лишнее», «подбери пару», «продолжи последовательность», «почему?» и «что произойдёт, если…?». Предложены критерии выбора технологий, поэтапная модель занятия и показатели оценки результатов.

Abstract

The article systematizes contemporary educational technologies and psychological-pedagogical methods aimed at developing thinking processes in preschool children. It describes age-specific features in the formation of comparison, analysis, synthesis, classification, generalization, sequencing, causal reasoning, and problem-solving. The educational potential of problem-based learning, play technology, developmental learning, visual modelling, project and experimental activities, cooperative learning, STEAM, and purposeful use of digital tools is examined. The developmental value of methods such as “find the odd one out,” “match the pair,” “continue the sequence,” “why?” and “what happens if...?” is substantiated. Criteria for selecting technologies, a step-by-step lesson model, and indicators for evaluating outcomes are proposed.

Kalit so'zlar: maktabgacha yosh, tafakkur, mantiqiy operatsiyalar, ta’lim texnologiyasi, didaktik o‘yin, muammoli ta’lim, vizual modellashtirish, STEAM, refleksiya

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Piaget J. The Origins of Intelligence in Children. – New York: International Universities Press, 1952. – 419 p.
  2. Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978. – 159 p.
  3. Bruner J. S. Toward a Theory of Instruction. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1966. – 176 p.
  4. Elkonin D. B. Psikhologiya igry. – Moskva: Vlados, 1999. – 360 s.
  5. Leontiev A. N. Activity, Consciousness, and Personality. – Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1978. – 178 p.
  6. Montessori M. The Discovery of the Child. – New York: Ballantine Books, 1967. – 339 p.
  7. Fisher R. Teaching Children to Think. – Cheltenham: Stanley Thornes, 1990. – 274 p.