10-tom, 1-son, b. 500–504, Nashr: 2026-10-14

MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA IRODAVIY SIFATLARNI SHAKLLANTIRISH METODIKASINING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI HAMDA ULARNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI

ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ МЕТОДИКИ ФОРМИРОВАНИЯ ВОЛЕВЫХ КАЧЕСТВ У ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА И ПУТИ ЕЁ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ

THEORETICAL AND PRACTICAL FOUNDATIONS OF METHODS FOR DEVELOPING VOLITIONAL QUALITIES IN PRESCHOOL CHILDREN AND WAYS TO IMPROVE THEM

  • Hazratqulova Munira Jumaqul qizi — Osiyo texnologiyalar universiteti Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi 2-kurs magistranti

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Annoatatsiya. Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda ixtiyoriy fazilatlarni rivojlantirish metodologiyasini takomillashtirishning nazariy va metodologik asoslari, amaliy pedagogik imkoniyatlari va yondashuvlari yoritiladi. Mustaqillik, qat'iyatlilik, sabr-toqat, maqsadga yo'naltirilganlik, mas'uliyat va o'zini o'zi boshqarishning rivojlanish xususiyatlari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Maqolada O'zbekistonning maktabgacha ta'lim bo'yicha me'yoriy hujjatlari, milliy pedagogik yondashuvlar va xalqaro tadqiqotlar natijalari taqqoslanadi. Ushbu tahlil asosida ixtiyoriy fazilatlarni rivojlantirish uchun zarur bo'lgan pedagogik shart-sharoitlar aniqlanadi va o'yin asosida o'qitish, muammoli vaziyatlarni hal qilish, mustaqil vazifalar va mulohazali muhokamalarni o'z ichiga olgan metodologik yondashuv taklif etiladi. Maqolada shuningdek, ixtiyoriy fazilatlarning rivojlanishini baholash uchun kuzatiladigan ko'rsatkichlar tizimlashtirilgan.

Аннотация

В данной статье рассматриваются теоретические и методологические основы, практические педагогические возможности и подходы к совершенствованию методики развития волевых качеств у детей дошкольного возраста. На основе научной литературы анализируются особенности развития самостоятельности, настойчивости, терпения, целеустремленности, ответственности и самоконтроля. В статье проводится сравнение нормативных документов Узбекистана по дошкольному образованию, национальных педагогических подходов и результатов международных исследований. На основе этого анализа определены педагогические условия, необходимые для развития волевых качеств, и предложен методологический подход, включающий игровое обучение, решение проблемных ситуаций, самостоятельные задания и рефлексивные дискуссии. В статье также систематизированы показатели, используемые для оценки развития волевых качеств.

Abstract

This article studies the theoretical and methodological foundations, practical pedagogical opportunities and approaches to improving the methodology for developing volitional qualities in preschool children. The developmental features of independence, perseverance, patience, goal-orientation, responsibility and self-control are analyzed on the basis of scientific literature. The article compares the normative documents of Uzbekistan on preschool education, national pedagogical approaches and the results of international research. Based on this analysis, the pedagogical conditions necessary for the development of volitional qualities are identified and a methodological approach is proposed, including game-based learning, solving problem situations, independent tasks and reflective discussions. The article also systematizes the indicators observed for assessing the development of volitional qualities.

Kalit so'zlar: maktabgacha ta'lim, ixtiyoriy fazilatlar, ixtiyoriylik, mustaqillik, qat'iyatlilik, sabr-toqat, o'zini o'zi boshqarish, pedagogik metodologiya, o'yin asosida o'rganish, ijtimoiy-emotsional rivojlanish, pedagogik monitoring

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasi. Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida: O‘RQ-595-son Qonun. - 2019-yil 16-dekabr. - Lex.uz.
  2. O‘zbekiston Respublikasi. Ta’lim to‘g‘risida: O‘RQ-637-son Qonun. - 2020-yil 23-sentabr. - Lex.uz.
  3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Maktabgacha ta’lim va tarbiyaning davlat standartini tasdiqlash to‘g‘risida: 802-son qaror. - 2020-yil 22-dekabr. - Lex.uz.
  4. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi. Ilk qadam: O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tashkilotlari uchun davlat o‘quv dasturi. Takomillashtirilgan ikkinchi nashr. - Toshkent, 2022. - UNICEF elektron nashri.
  5. Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. - Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978.
  6. Diamond A. Executive Functions. - Annual Review of Psychology. - 2013. - Vol. 64. - P. 135–168. - DOI: 10.1146/annurev-psych-113011-143750.
  7. Muir R. A., Howard S. J., Kervin L. Interventions and Approaches Targeting Early Self-Regulation or Executive Functioning in Preschools: A Systematic Review. - Educational Psychology Review. - 2023. - Vol. 35. - Article 27. - DOI: 10.1007/s10648-023-09740-6.
  8. Kanayama A. et al. PROTOCOL: Key Characteristics of Effective Preschool-Based Interventions to Promote Self-Regulation: A Systematic Review and Meta-Analysis. - Campbell Systematic Reviews. - 2024. - Vol. 20. - Article e1383. - DOI: 10.1002/cl2.1383.
  9. Blair C., Raver C. C. School Readiness and Self-Regulation: A Developmental Psychobiological Approach. - Annual Review of Psychology. - 2015. - Vol. 66. - P. 711–731. - DOI: 10.1146/annurev-psych-010814-015221.
  10. Diamond A., Lee K. Interventions Shown to Aid Executive Function Development in Children 4 to 12 Years Old. - Science. - 2011. - Vol. 333, No. 6045. - P. 959–964. - DOI: 10.1126/science.1204529.
  11. Center on the Developing Child at Harvard University. Enhancing and Practicing Executive Function Skills with Children from Infancy to Adolescence. - Harvard University. - Elektron qo‘llanma.