11-tom, 1-son, b. 272–275, Nashr: 2026-11-08

MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR NUTQINI RIVOJLANTIRISHDA TOVUSH MADANIYATI VA BOG‘LANISHLI NUTQNI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK ASOSLARI

ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ И ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ФОРМИРОВАНИЯ ЗВУКОВОЙ КУЛЬТУРЫ И СВЯЗНОЙ РЕЧИ В РАЗВИТИИ РЕЧИ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА

PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL FOUNDATIONS OF DEVELOPING SOUND CULTURE AND COHERENT SPEECH IN PRESCHOOL CHILDREN'S SPEECH DEVELOPMENT

  • Axmedova Muyassar Xadimatovna — Toshkent amaliy fanlar universiteti Psixologiya kafedrasi prof. v/b., p.f.d.

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.37aa22f2

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirishning pedagogik va metodik asoslari yoritilgan. Unda nutqning tovush madaniyatini shakllantirish, to‘g‘ri talaffuz, artikulyatsion va intonatsion ko‘nikmalarni rivojlantirish, lug‘at boyligini oshirish, grammatik jihatdan to‘g‘ri va ravon nutqni shakllantirish hamda bog‘lanishli nutqni rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, maktabgacha ta’lim jarayonida fonetik mashqlar, savol-javob, aqliy hujum, didaktik va nutqiy o‘yinlar, ijodiy topshiriqlar, tasviriy hamda ijodiy hikoya tuzish usullaridan foydalanishning ahamiyati tahlil qilingan. Bolalarning nutqiy faoliyatini rivojlantirishda tarbiyachining nutq namunasi, muloqot muhiti va muntazam mashg‘ulotlarning o‘rni asoslab berilgan.

Аннотация

В статье рассматриваются педагогические и методические основы развития речевых навыков у детей дошкольного возраста. Особое внимание уделяется развитию звуковой культуры речи, правильного произношения, артикуляционных и интонационных навыков, обогащению словарного запаса, формированию грамматически правильной и беглой речи, а также развитию связной речи. В статье также анализируется значение использования фонетических упражнений, вопросов и ответов, мозгового штурма, дидактических и речевых игр, творческих заданий, а также методов описательного и творческого рассказывания в процессе дошкольного образования. Обосновывается роль речевого образца педагога, благоприятной коммуникативной среды и систематически организованных образовательных занятий в развитии речи детей.

Abstract

This article examines the pedagogical and methodological foundations of developing speech skills in preschool-aged children. Particular attention is paid to the development of speech sound culture, correct pronunciation, articulation and intonation skills, vocabulary enrichment, the formation of grammatically correct and fluent speech, and the development of coherent speech. The article also analyzes the importance of using phonetic exercises, question-and-answer activities, brainstorming, didactic and speech-based games, creative tasks, as well as descriptive and creative storytelling techniques in the preschool education process. The role of the teacher’s speech model, a supportive communication environment, and regular learning activities in promoting children’s speech development is also substantiated.

Kalit so'zlar: maktabgacha ta’lim, bola nutqi, nutqni rivojlantirish, tovush madaniyati, talaffuz, artikulyatsiya, intonatsiya, lug‘at, grammatik qurilish, bog‘lanishli nutq, dialogik nutq, monologik nutq, hikoya tuzish, fonetik mashqlar

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Axmedova M.X., Rajabova S.R. Ilk yoshdagi bolalar nutqi rivojlanishini psixologik xususiyatlari //Maktabgacha va maktab ta’limi. - Toshkent, 2026. №1. B.442-444.
  2. Axmedova M.X., Meliboyeva R.M. Bola nutqini chiroyli rivojlantirish – noadabiy so‘zlar tanazzulidir // Bola va zamon, 2021. №1. B. 34-35.
  3. Babayeva D.R. Nutq o‘stirish nazariyasi va metodikasi: darslik. - Toshkent: Barkamol fayz media, 2018. - 432 b.-1-7.
  4. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari uchun “Ilk qadam” davlat o‘quv dasturi. - 2-nashr. - Toshkent, 2022.
  5. Qodirova Sh. Nutq o‘stirish nazariyasi va metodikasi: ma’ruza matni. - 2018. - ZiyoNET elektron kutubxonasi.
  6. Otahanova M.G‘. O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tashkilotlari uchun “Ilk qadam” davlat o‘quv dasturi (uchinchi nashri)dagi o‘zgarishlar // Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali. - 2025. - № 10. - B. 16–20.
  7. Esonova M.A. “Ilk qadam” davlat o‘quv dasturi asosida maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim jarayonlarini tashkil etish muammolari // ZDIFT. - 2023. - № 2(16). - B. 78–82.