11-tom, 1-son, b. 71–74, Nashr: 2026-11-05
MAKTABDA XAVFSIZ PSIXOLOGIK MUHITNI YARATISHNING PEDAGOGIK SHART-SHAROITLARI
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ СОЗДАНИЯ БЕЗОПАСНОЙ ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ СРЕДЫ В ШКОЛЕ
PEDAGOGICAL CONDITIONS FOR CREATING A SAFE PSYCHOLOGICAL ENVIRONMENT AT SCHOOL
- Oribboyeva Dilafruz Dadamirzayevna — Namangan davlat pedagogika instituti dotsenti, DSc · ORCID: 0009-0007-2827-7166
- Eshqobilova Adibaxon Shavkat qizi — Toshkent Kimyo xalqaro universiteti Namangan filiali psixologiya yo‘nalishi 2-kurs magistranti
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.addd3560
Annotatsiya
Mazkur maqolada maktab o‘quvchilari o‘rtasida uchraydigan bulling hodisalarining psixologik-pedagogik oqibatlari, uning asosiy shakllari va o‘quvchi shaxsining ruhiy salomatligi, o‘qish motivatsiyasi, akademik o‘zlashtirishi hamda ijtimoiy moslashuviga ta’siri ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Bullingning verbal, jismoniy, ijtimoiy va kiber shakllari, ularni oddiy nizolardan farqlovchi mezonlar hamda jabrlanuvchilarda yuzaga keladigan emotsional va ijtimoiy muammolar yoritilgan. Shuningdek, xalqaro tadqiqotlar va ilg‘or xorijiy tajribalar asosida ta’lim muassasalarida xavfsiz psixologik muhitni yaratish, bulling holatlarining oldini olish, o‘quvchilarni psixologik qo‘llab-quvvatlash hamda mazkur yo‘nalishdagi huquqiy va profilaktik mexanizmlarni takomillashtirish zarurati asoslab berilgan.
Аннотация
В данной статье проведён научно-теоретический анализ психолого-педагогических последствий буллинга среди школьников, его основных форм и влияния на психическое здоровье учащихся, учебную мотивацию, академическую успеваемость и социальную адаптацию. Рассмотрены вербальные, физические, социальные формы буллинга и кибербуллинг, критерии их разграничения с обычными конфликтами, а также эмоциональные и социальные проблемы, возникающие у пострадавших. Кроме того, на основе международных исследований и передового зарубежного опыта обоснована необходимость создания безопасной психологической среды в образовательных учреждениях, профилактики буллинга, психологической поддержки учащихся, а также совершенствования правовых и профилактических механизмов в данной сфере.
Abstract
This article presents a scientific and theoretical analysis of the psychological and pedagogical consequences of bullying among school students, its main forms, and its impact on students’ mental health, learning motivation, academic achievement, and social adaptation. Verbal, physical, and social bullying, as well as cyberbullying, are examined, along with the criteria that distinguish these phenomena from ordinary conflicts and the emotional and social problems experienced by victims. Furthermore, drawing on international research and best foreign practices, the article substantiates the need to create a safe psychological environment in educational institutions, prevent bullying, provide psychological support for students, and improve legal and preventive mechanisms in this field.
Kalit so'zlar: psixologik bosim, ijtimoiy ajratish, tahqirlash, kiber zo‘ravonlik, maktab, xavfsiz muhit, bulling, qurbon
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi “Bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni O‘RQ-996. 2024 yil. 14-noyabr.
- Александрова Е.А. О составляющих жизнестойкости личности как основе ее психологической безопасности в современном мире // Известия ТРТУ. Тематический выпуск «Гуманитарные проблемы современной психологии». Таганрог: Изд-во ТРТУ, 2005. №7(51). С.83-84.
- Алексеева Л.С. Насилие и психическое здоровье детей // Семья в России. 2006. №2. С.73-80.
- Гришина Татьяна Геннадьевна Социально-психологические факторы ролевого поведения подростков в ситуации буллинга Специальность 19.00.05 – Социальная психология (психологические науки). Диссертация на соискание ученой степени кандидата психологических наук Научный руководитель: доктор психологических наук, доцент Нестерова А.А. Мытищи – 2020.
- Маланцева О. «Буллинг» в школе. Что мы можем сделать? // социальная педагогика. 2007. №4. С.90-92.
- Mullabaeva N.M. Maktabdagi xavfsiz muhit bolalar shaxsini rivojlantirish omili sifatida: Ped. fan. dokt. (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2022. – 56 b.
- Ориббоева Д.Д. Ўсмирлик даврида буллингнинг гендер хусусиятлари // Namangan davlat pedagogika instituti ilmiy xabarnomasi. – 2023. – №2. – B. 145–152.
- Olweus D. Bullying at School: What We Know and What We Can Do. – Oxford: Blackwell, 1993.
- Петросянц Виолетта Рубеновна. Психологическая характеристика старшеклассников, участников буллинга в образовательной среде, и их жизнестойкость : диссертация ... кандидата психологических наук : 19.00.07 / Петросянц Виолетта Рубеновна; [Место защиты: Рос. гос. пед. ун-т им. А.И. Герцена]. - Санкт-Петербург, 2011. - 210 с.