10-tom, 2-son, b. 325–328, Nashr: 2026-10-27
MADANIYATLARARO KOMMUNIKATSIYADA TARJIMONNING VOSITACHILIK ROLI: O‘ZBEKISTON TURIZM DISKURSIDAGI LINGVISTIK VA PRAGMATIK MUAMMOLAR
ПОСРЕДНИЧЕСКАЯ РОЛЬ ПЕРЕВОДЧИКА В МЕЖКУЛЬТУРНОЙ КОММУНИКАЦИИ: ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ И ПРАГМАТИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ ТУРИСТИЧЕСКОГО ДИСКУРСА УЗБЕКИСТАНА
THE TRANSLATOR AS AN INTERCULTURAL MEDIATOR: LINGUISTIC AND PRAGMATIC CHALLENGES IN UZBEKISTAN’S TOURISM DISCOURSE
- Abdullayeva Shoxida Norqulovna — Filologiya fanlari doktori (DSc), dotsent O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti · ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8768-9987
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.6d55cd45
Annotatsiya
Maqolada tarjima madaniyatlararo kommunikatsiyaning vositachilik mexanizmi sifatida O‘zbekiston turizm diskursi misolida tahlil qilinadi. Empirik material sifatida Uzbekistan Travel portalidagi o‘zbek va ingliz tillaridagi parallel sahifalardan mahalla, oqsoqol, fotiha to‘yi, non sindirish, hashar, dasturxon, ko‘pkari, Navro‘z va hayit kabi madaniy jihatdan belgilangan birliklar tanlandi. Tadqiqot lingvistik ekvivalentlik bilan cheklanmay, qabul qiluvchi auditoriya uchun madaniy ssenariyni anglatish, begonalik darajasini boshqarish, pragmatik tushunarlilikni ta’minlash va turistik matnning jalb etuvchi funksiyasini saqlash mezonlariga asoslanadi. Tahlil transliteratsiya, transliteratsiya va gloss, tavsifiy tarjima, funksional muqobil hamda madaniy almashtirish strategiyalarining turli natijalarini ko‘rsatdi. Mahalla va hashar kabi birliklarda nomni saqlab, qisqa izoh berish madaniy identifikatsiya va tushunarlilikni uyg‘unlashtiradi; non sindirishni “breaking a cake” tarzida berish esa denotativ obyekt va marosimiy konnotatsiyani qisman o‘zgartiradi. Maqolada turizm tarjimasi uchun besh bosqichli madaniy vositachilik kontinuumi taklif qilinadi.
Аннотация
В статье перевод рассматривается как механизм посредничества в межкультурной коммуникации на материале туристического дискурса Узбекистана. Эмпирическую базу составили культурно маркированные единицы mahalla, oqsoqol, fotiha to‘yi, non sindirish, hashar, dasturxon, ko‘pkari, Navro‘z и hayit, отобранные из параллельных узбекских и английских страниц портала Uzbekistan Travel. Анализ выходит за рамки языковой эквивалентности и учитывает передачу культурного сценария, степень сохранения культурной дистанции, прагматическую понятность и аттрактивную функцию туристического текста. Сопоставление показывает различные эффекты транслитерации, транслитерации с глоссой, описательного перевода, функционального эквивалента и культурной замены. Для единиц mahalla и hashar сохранение национального наименования в сочетании с кратким пояснением обеспечивает баланс идентичности и понятности; передача non sindirish как “breaking a cake” частично меняет денотативный объект и ритуальную коннотацию. Предлагается пятиуровневый континуум культурного посредничества для оценки переводческих решений в туристическом дискурсе.
Abstract
The article approaches translation as a mechanism of mediation in intercultural communication using Uzbekistan’s tourism discourse as empirical material. Culture-specific items including mahalla, oqsoqol, fotiha to‘yi, non sindirish, hashar, dasturxon, ko‘pkari, Navro‘z, and hayit were selected from parallel Uzbek and English pages of the Uzbekistan Travel portal. The analysis goes beyond linguistic equivalence and considers the accessibility of cultural scripts, management of cultural distance, pragmatic comprehensibility, and preservation of the persuasive-attractive function of tourism texts. The comparison reveals different effects of transliteration, transliteration with glossing, descriptive translation, functional equivalence, and cultural substitution. With mahalla and hashar, retaining the Uzbek term while adding a concise explanation balances cultural identification and reader accessibility; rendering non sindirish as “breaking a cake,” however, partly shifts both the denotative object and the ritual connotation. The article proposes a five-level continuum of intercultural mediation for evaluating translation choices in tourism discourse.
Kalit so'zlar: madaniyatlararo kommunikatsiya, turizm tarjimasi, madaniy realiya, pragmatik moslashtirish, transliteratsiya, madaniy vositachilik
Foydalanilgan adabiyotlar
- House, J. Translation as a Prime Player in Intercultural Communication / J. House // Applied Linguistics. - 2020. - Vol. 41, № 1. - P. 10–29. - DOI: https://doi.org/10.1093/applin/amz007.
- Katan, D. Translating Cultures : An Introduction for Translators, Interpreters and Mediators / D. Katan. - 2nd ed. - London ; New York : Routledge, 2014.
- Venuti, L. The Translator’s Invisibility : A History of Translation / L. Venuti. - 3rd ed. - London ; New York : Routledge, 2017.
- Nord, C. Translating as a Purposeful Activity : Functionalist Approaches Explained / C. Nord. - 2nd ed. - London ; New York : Routledge, 2018.
- O‘zbek mahallasi: asrlar osha an’analar // Uzbekistan Travel : rasmiy turizm portali. - URL: https://uzbekistan.travel/uz/o/ozbek-mahallasi-asrlar-osha-analar/
- Aixelá, J. F. Culture-specific items in translation / J. F. Aixelá // Translation, Power, Subversion / ed. by R. Álvarez, M. C.-Á. Vidal. - Clevedon : Multilingual Matters, 1996. - P. 52–78.
- Traditions and Customs // Uzbekistan Travel : official tourism portal. - URL: https://uzbekistan.travel/en/c/traditions-and-customs/ (murojaat sanasi: 25.10.2026). - Elektron matn.
- “Fotiha to‘yi” – qadimiy unashtirish odati // Uzbekistan Travel : rasmiy turizm portali. - URL: https://app.uzbekistan.travel/uz/o/fotiha-yi-qadimiy-unashtirish-odati/
- “Fatiha-tui” – An Old Custom of Engagement // Uzbekistan Travel : official tourism portal. - URL: https://app.uzbekistan.travel/en/o/fatiha-tui-an-old-custom-of-engagement/
- Navro‘z bayrami va bahorgi tengkunlik // Uzbekistan Travel : rasmiy turizm portali. - URL: https://uzbekistan.travel/uz/o/navroz-bayrami-va-bahorgi-tengkunlik/
- An’analar va urf-odatlar // Uzbekistan Travel : rasmiy turizm portali. - URL: https://app.uzbekistan.travel/uz/c/ananalar-va-urf-odatlar/