7-tom, 2-son, b. 110–113, Nashr: 2026-08-11

KRIMINAL FRAZEOLOGIYA INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA: SEMANTIK, LINGVOKULTUROLOGIK VA KOMMUNIKATIV-PRAGMATIK XUSUSIYATLAR

КРИМИНАЛЬНАЯ ФРАЗЕОЛОГИЯ В АНГЛИЙСКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ: СЕМАНТИЧЕСКИЕ, ЛИНГВОКУЛЬТУРОЛОГИЧЕСКИЕ И КОММУНИКАТИВНО-ПРАГМАТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ

CRIMINAL PHRASEOLOGY IN ENGLISH AND UZBEK: SEMANTIC, LINGUOCULTURAL, AND COMMUNICATIVE-PRAGMATIC FEATURES

  • Axunov Muqimjon — Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori(PhD), ADChTI, Ingliz tili nazariy aspektlari kafedrasi dotsenti,

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi kriminal frazeologik birliklar qiyosiy-chog‘ishtirma aspektda tahlil qilinadi. Kriminal frazeologiya jinoyat, ayb, jazo, tergov, yashirish, fosh etish, qonunbuzarlik va javobgarlikdan qochish kabi ijtimoiy-huquqiy konseptlarni obrazli, ekspressiv va madaniy belgilangan shaklda ifodalovchi frazeologik birliklar tizimi sifatida ta’riflanadi. Tadqiqotda frazeologik identifikatsiya, semantik, komponent, struktur, kognitiv, lingvokulturologik, qiyosiy-chog‘ishtirma hamda diskursiv-pragmatik tahlil metodlari kompleks qo‘llanildi. Natijalar kriminal frazeologik birliklar beshta asosiy konseptual maydon atrofida tizimlashishini, ikki tilda obrazlar tizimining qisman mos kelishini va tarjimada to‘liq ekvivalent, qisman ekvivalent hamda analogik munosabatlar ustun ekanini ko‘rsatadi.

Аннотация

В статье проводится сопоставительный анализ криминологических фразеологических единиц английского и узбекского языков. Криминальная фразеология рассматривается как система фразеологических единиц, образно, экспрессивно и культурно маркированно репрезентирующих такие социально-правовые концепты, как преступление, вина, наказание, расследование, сокрытие, разоблачение, правонарушение и уклонение от ответственности. В исследовании комплексно применены методы фразеологической идентификации, семантического, компонентного, структурного, когнитивного, лингвокультурологического, сопоставительного и дискурсивно-прагматического анализа. Результаты показывают, что криминальные фразеологизмы систематизируются вокруг пяти основных концептуальных полей, демонстрируют частичное совпадение образных моделей в двух языках, а в переводе преобладают полные эквиваленты, частичные эквиваленты и аналогические соответствия.

Abstract

The article provides a comparative analysis of criminal phraseological units in English and Uzbek. Criminal phraseology is defined as a system of phraseological units that express socio-legal concepts - crime, guilt, punishment, investigation, concealment, exposure, law-breaking and evasion of responsibility - in a figurative, expressive and culturally marked form. The study applies a complex methodology combining phraseological identification, semantic, componential, structural, cognitive, linguocultural, comparative and discursive-pragmatic analysis. The results show that criminal phraseological units cluster around five core conceptual fields, that the imagery systems of the two languages partially coincide, and that full, partial and analogous equivalence prevail in translation.

Kalit so'zlar: frazeologiya, kriminal frazeologiya, frazeologik birlik, idiomatiklik, semantik yaxlitlik, lingvokulturologiya, kommunikativ-pragmatik vazifa, qiyosiy tahlil, tarjima ekvivalentligi

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Qarshiyeva Sh.T. Frazeologik terminlarning leksikografik tahlili // CARJIS. – 2022. – B. 163–169.
  2. Zokirova S. Phraseology as a Science. The Subject and Tasks of Phraseology // International Journal of Artificial Intelligence. – 2024. – P. 389–390.
  3. Adaxamjonova M.B., Abduvaliyev M.A. Birth and Development of Phraseology as a Linguistic Discipline in World Linguistics // GIIRJ. – 2022. – P. 746–747.
  4. Hojiyeva G.S., Olimova M. Types of Phraseologisms According to Semantic Classification // Western European Journal of Linguistics and Education. – 2025. – P. 33–34.
  5. Norov I., Matmuratova M. O‘zbek frazeologiyasining o‘rganilish tarixi. – B. 11–13.
  6. Zerkina N., Kostina N. English Phraseology in Teaching: Interrelation of Theory and Practice. – P. 143–144.
  7. A’zamova G. Formation of Phraseology as an Independent Science.
  8. Xudoyqulov B. Frazeologizmlarning asosiy xususiyatlari.
  9. Amirkulova N.A. The Some Problems of Phraseology.
  10. Saidova Z.X. Modern Methods of Translating Phraseological Units // Eurasian Research Bulletin. – 2022. – P. 153–154.
  11. Mirsaidova N., Ollamurodova F. Frazeologiya. Frazeologik birliklar va turg‘un iboralar.