7-tom, 1-son, b. 61–65, Nashr: 2026-08-08

KO‘ZI OJIZ BOLALARNING ESHITISH IDROKINI RIVOJLANTIRISHDA MAXSUS PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH

ПРИМЕНЕНИЕ СПЕЦИАЛЬНЫХ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ТЕХНОЛОГИЙ В РАЗВИТИИ СЛУХОВОГО ВОСПРИЯТИЯ У НЕЗРЯЧИХ ДЕТЕЙ

APPLICATION OF SPECIAL PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN THE DEVELOPMENT OF AUDITORY PERCEPTION OF BLIND CHILDREN

  • Sobirova Subinsoxon Muxsinjon qizi — Farg‘ona davlat texnika universiteti Oliy matematika kafedrasi assistenti

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada ko‘zi ojiz bolalarning eshitish idrokini rivojlantirishda qo‘llaniladigan maxsus pedagogik texnologiyalar ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Ko‘rish qobiliyati cheklangan bolalarda kompensator mexanizm sifatida eshitish sezgisining o‘rni, shuningdek, tiflopedagogikaning zamonaviy usullari, auditiv trening dasturlari, musiqa terapiyasi, biofeedback texnologiyalari va ko‘p sensorli ta'lim metodlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, maqsadli pedagogik aralashuv eshitish qobiliyatini 32–47 foizga yaxshilashi mumkin. Maqola tiflopedagoglar, maxsus ta'lim mutaxassislari va inklyuziv ta'lim amaliyotchilari uchun mo‘ljallangan.

Аннотация

В данной статье научно проанализированы специальные педагогические технологии, применяемые в развитии слухового восприятия у незрячих детей. Рассмотрена роль слухового восприятия как компенсаторного механизма у детей с нарушением зрения, а также современные методы тифлопедагогики, программы аудитивного тренинга, музыкальная терапия, технологии биологической обратной связи и методы мультисенсорного обучения. Результаты исследования показывают, что целенаправленное педагогическое вмешательство может улучшить слуховые способности на 32–47 процентов. Статья предназначена для тифлопедагогов, специалистов специального образования и практиков инклюзивного обучения.

Abstract

This article scientifically analyzes special pedagogical technologies used in the development of auditory perception in blind children. The role of auditory perception as a compensatory mechanism in children with visual impairment is examined, along with modern methods of typhlopedagogy, auditory training programs, music therapy, biofeedback technologies, and multisensory teaching methods. According to the research findings, targeted pedagogical intervention can improve auditory abilities by 32–47 percent. The article is intended for typhlopedagogues, special education specialists, and inclusive education practitioners.

Kalit so'zlar: ko‘zi ojiz bolalar, eshitish idroki, tiflopedagogika, auditiv trening, maxsus pedagogik texnologiyalar, kompensator rivojlanish, musiqa terapiyasi, inklyuziv ta'lim, sensorli ta'lim, biofeedback

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Vigotskiy L.S. Defektologiya asoslari. – Toshkent : O‘qituvchi, 2003. – 312 b.
  2. O‘zbekiston Respublikasi. Inklyuziv ta’lim to‘g‘risidagi Nizom. – Toshkent, 2021. – 18 b.
  3. Qodirov D.M. Maxsus ta’lim psixologiyasi. – Toshkent : TDPU nashriyoti, 2019. – 248 b.
  4. Xoliqova M.B. Ko‘rish qobiliyati cheklangan bolalarga ta’lim berish metodikasi. – Toshkent : Fan va texnologiya, 2020. – 196 b.
  5. Qoraboyeva S.S. Tiflopedagogikada kompensator jarayonlarni boshqarish. – Samarqand : SamDU nashriyoti, 2021. – 164 b.
  6. Toshmatova N.R. Nogironligi bo‘lgan bolalarda musiqa terapiyasining qo‘llanishi // Maxsus ta’lim: nazariya va amaliyot. – 2022. – № 3. – B. 45–52.
  7. Mirzayeva G.X. O‘zbekistonda inklyuziv ta’lim: holat va istiqbollar. – Toshkent : Tafakkur, 2022. – 180 b.
  8. Rahimov A.T. Maxsus ta’lim muassasalarida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish // Pedagogika va psixologiya. – 2023. – № 2. – B. 12–20.
  9. Roos I. Auditory Skills Development in Visually Impaired Children: A Systematic Review // Journal of Special Education Technology. – 2019. – Vol. 34, No. 2. – P. 75–91.
  10. Bavelier D., Neville H.J. Cross-modal Plasticity: Where and How? // Nature Reviews Neuroscience. – 2002. – Vol. 3. – P. 443–452.
  11. Zimin A.N. Sensory Substitution and Compensation in Blindness // Developmental Neuropsychology. – 2020. – Vol. 45, No. 4. – P. 215–228.
  12. Денискина В.З. Сенсорное развитие слепых детей: теория и практика. – Москва : Просвещение, 2018. – 220 с.
  13. Sobirova S.I. Ko‘zi ojiz bolalarda eshituv-nutqiy ko‘nikmalarni shakllantirishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish // Qo‘qon DPI Ilmiy axborotnomasi. – Qo‘qon, 2026. – № 4. – B. 1549–1556.
  14. Sobirova S. Tarbiyaviy mashg‘ulotlar jarayonida ko‘zi ojiz bolalarning eshituv-nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirishning pedagogik asoslari // Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali. – 2025. – T. 3, № 10.
  15. Sobirova S. Forming Communication Competencies in Educational Sessions with Visually Impaired Children // European Journal of Pedagogical Initiatives and Educational Practices. – 2024. – Vol. 2, No. 10. – P. 188–192.
  16. Sobirova S.S. Methodology of Designing Educational Activities for Developing Listening and Speaking Skills // Web of Scientist: International Scientific Research Journal. – 2025. – Vol. 6, No. 11. – P. 198–204.