11-tom, 1-son, b. 383–386, Nashr: 2026-11-14

KOMPYUTER TARMOQLARINI VIRTUAL LABORATORIYALAR ASOSIDA O‘QITISH

  • Odil Islomov — Osiyo Xalqaro universiteti, Aniq fanlar va raqamli texnologiyalari , kafedrasi o‘qituvchisi

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.244bed3a

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida kompyuter tarmoqlari fanidan virtual laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etish modeli ishlab chiqildi. Tadqiqotning maqsadi tarmoq konfiguratsiyasining ishlashini tekshirish bilan birga talabaning nosozlik sababini qanday aniqlaganini baholashga imkon beradigan topshiriq tuzilmasini taklif qilishdan iborat. Maqsadli adabiyotlar tahlilida Vilanets tadqiqoti asosiy manba sifatida olinib, virtual tarmoq stendi haqidagi tadqiqot hamda virtual va masofaviy laboratoriyalar bo‘yicha ikki sharh bilan qiyoslandi. Manbalar muhit turi, amaliy topshiriq, baholash dalili va natijalarni boshqa sharoitga tatbiq etish chegaralari bo‘yicha ko‘rib chiqildi. Vilanets tadqiqotida boshlang‘ich test ballari hisobga olinganida Vilanets va Packet Tracer guruhlari o‘rtasida statistik ahamiyatli farq kuzatilgan. Video guruhi bilan taqqoslashda bunday farq aniqlanmagan. Taklif qilinayotgan model namoyish, yo‘naltirilgan simulyatsiya, nosozlikni mustaqil bartaraf etish va bajarilgan ishni dalillar asosida tushuntirish bosqichlarini birlashtiradi. IPv4 statik marshrutlash ssenariysida talaba dastlabki alomatni qayd etadi, marshrut jadvalini tahlil qiladi, konfiguratsiyaga tuzatish kiritadi va ulanishni takroriy sinovdan o‘tkazadi. Topshiriqni baholash uchun to‘rt mezonli rubrika hamda uni qo‘llash tartibi berildi. Har bir mezon talaba topshiradigan dalilga bog‘landi. Modelni joriy etishda muhitning texnik imkoniyatlari, talabalarning boshlang‘ich tayyorgarligi va baholash sharoitini hisobga olish ko‘zda tutiladi. Taklifning mahalliy o‘quv sharoitidagi samaradorligi keyingi tajriba-sinovda tekshirilishi lozim.

Аннотация

В статье предложена модель организации виртуальных лабораторных занятий по компьютерным сетям в вузах Узбекистана. Цель работы состоит в разработке задания, позволяющего оценить работоспособность сетевой конфигурации и ход рассуждений студента при определении причины неисправности. Основным источником целевого анализа литературы послужила публикация о среде Vilanets. Её результаты сопоставлены с исследованием виртуального сетевого стенда и двумя обзорами виртуальных и дистанционных лабораторий. При анализе учитывались тип среды, характер учебной задачи, материалы для оценивания и условия переноса результатов. В исследовании Vilanets после учёта результатов входного теста выявлено статистически значимое различие между группами Vilanets и Packet Tracer. При сравнении с группой, обучавшейся с помощью видео, статистически значимое различие не обнаружено. Предложенная модель включает демонстрацию, работу в симуляторе под руководством преподавателя, самостоятельное устранение неисправности и объяснение решения с опорой на зафиксированные данные. Сценарий по статической маршрутизации IPv4 показывает, как студент может зафиксировать исходный симптом, проанализировать таблицу маршрутизации, внести исправление и повторить проверку связности. Для оценки этих действий разработана рубрика из четырёх критериев и описан порядок её применения. При внедрении модели учитываются технические возможности учебной среды и исходная подготовка студентов. Эффективность предложенной модели в местных условиях предстоит проверить в ходе педагогического эксперимента.

Abstract

This study develops an instructional model for undergraduate computer networking laboratories in Uzbekistan. The model addresses how a student can demonstrate the reasoning behind a network diagnosis as well as the success of a configuration. A focused literature analysis uses the Vilanets study as its main source and compares it with a network testbed study and two reviews of virtual and remote laboratories. The analysis considers the type of environment, the learning task, the evidence used for assessment, and the limits of transferring results across settings. In the Vilanets study, the adjusted posttest mean was higher than in the Packet Tracer group, with a statistically significant pairwise difference. The comparison with the video group yielded no statistically significant difference. The proposed model combines a demonstration, a guided simulation, an independent troubleshooting task, and an explanation based on recorded evidence. An IPv4 routing scenario illustrates how to assess a diagnosis through the initial symptom, routing information, the correction, and a repeated connectivity test. A four-criterion rubric is provided for evaluating these records. The model is a methodological proposal whose effectiveness in Uzbek higher education remains to be evaluated.

Kalit so'zlar: kompyuter tarmoqlari, virtual laboratoriya, Vilanets, simulyatsiya, emulyatsiya, statik marshrutlash, nosozlik diagnostikasi, baholash rubrikasi, oliy ta’lim

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Santyadiputra G.S., Purnomo, Kamdi W., Patmanthara S., Nurhadi D. Vilanets: An advanced virtual learning environments to improve higher education students’ learning achievement in computer network course // Cogent Education. 2024. Vol. 11, No. 1. 2393530. https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2393530
  2. Luse A., Rursch J. Using a virtual lab network testbed to facilitate real-world hands-on learning in a networking course // British Journal of Educational Technology. 2021. Vol. 52, No. 3. P. 1244–1261. https://doi.org/10.1111/bjet.13070
  3. Brinson J.R. Learning outcome achievement in non-traditional (virtual and remote) versus traditional (hands-on) laboratories: A review of the empirical research // Computers & Education. 2015. Vol. 87. P. 218–237. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2015.07.003
  4. Li J., Liang W. Effectiveness of virtual laboratory in engineering education: A meta-analysis // PLOS ONE. 2024. Vol. 19, No. 12. e0316269. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0316269