8-tom, 1-son, b. 48–53, Nashr: 2026-08-19

“KOMPYUTER INJINIRINGI” YO‘NALISHI TALABALARINING DASTURLASH TILLARI ASOSIDA RAQAMLI-TEXNOLOGIK KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK SHART-SHAROITLARI VA ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALAR TAHLILI

ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ РАЗВИТИЯ ЦИФРОВО-ТЕХНОЛОГИЧЕСКОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ СТУДЕНТОВ НАПРАВЛЕНИЯ «КОМПЬЮТЕРНАЯ ИНЖЕНЕРИЯ» НА ОСНОВЕ ЯЗЫКОВ ПРОГРАММИРОВАНИЯ И АНАЛИЗ ПЕРЕДОВОГО ЗАРУБЕЖНОГО ОПЫТА

PEDAGOGICAL CONDITIONS FOR DEVELOPING THE DIGITAL-TECHNOLOGICAL COMPETENCE OF COMPUTER ENGINEERING STUDENTS THROUGH PROGRAMMING LANGUAGES: AN ANALYSIS OF ADVANCED INTERNATIONAL PRACTICES

  • Isomiddinov Ma’rufjon — Buxoro davlat texnika universiteti mustaqil izlanuvchisi · ORCID: 0009-0004-5529-949X

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada “Kompyuter injiniringi” yo‘nalishi talabalarining dasturlash tillari vositasida raqamli-texnologik kompetentligini rivojlantirishning nazariy-pedagogik asoslari, mazmuni va samarali shart-sharoitlari tahlil qilingan. Raqamli-texnologik kompetentlik algoritmik fikrlash, dasturiy yechimlarni loyihalash, kod yozish va testlash, ma’lumotlar bilan ishlash, raqamli hamkorlik, kiberxavfsizlik, sun’iy intellekt vositalaridan mas’uliyatli foydalanish hamda o‘z faoliyatini refleksiv baholashni birlashtiruvchi integrativ kasbiy sifat sifatida talqin etiladi. Tadqiqotda kompetensiyaviy, tizimli, faoliyatga yo‘naltirilgan, loyiha va muammo asosida o‘qitish yondashuvlari metodologik asos sifatida olindi. ACM/IEEE/AAAI CS2023, ABET, DigCompEdu, DigComp 3.0, OECD va UNESCO hujjatlari hamda AQSH, Finlandiya, Estoniya, Singapur va Koreya Respublikasining tajribalari qiyosiy o‘rganildi. Natijada o‘quv mazmunini natijalarga yo‘naltirish, dasturlash tillarini bosqichma-bosqich integratsiyalash, Git–LMS–bulutli muhitdan foydalanish, real loyihalar, juftlikda dasturlash, avtomatlashtirilgan teskari aloqa, learning analytics, portfolio va capstone-loyihalar asosida baholash kabi pedagogik shartlar tizimi asoslandi. Taklif etilgan model oliy ta’limda nazariya, amaliyot va sanoat ehtiyojlari o‘rtasidagi uzviylikni kuchaytirishga xizmat qiladi.

Аннотация

В статье проанализированы теоретико-педагогические основы, содержание и эффективные условия развития цифрово-технологической компетентности студентов направления «Компьютерная инженерия» средствами языков программирования. Цифрово-технологическая компетентность рассматривается как интегративное профессиональное качество, объединяющее алгоритмическое мышление, проектирование программных решений, написание и тестирование кода, работу с данными, цифровое взаимодействие, кибербезопасность, ответственное применение искусственного интеллекта и рефлексивную оценку собственной деятельности. Методологическую основу исследования составили компетентностный, системный, деятельностный, проектный и проблемно-ориентированный подходы. Проведён сравнительный анализ документов ACM/IEEE/AAAI CS2023, ABET, DigCompEdu, DigComp 3.0, OECD и UNESCO, а также опыта США, Финляндии, Эстонии, Сингапура и Республики Корея. Обоснована система педагогических условий: ориентация содержания на результаты обучения, поэтапная интеграция языков программирования, использование среды Git–LMS–Cloud, реализация реальных проектов, парное программирование, автоматизированная обратная связь, learning analytics, портфолио и итоговые capstone-проекты. Предложенная модель способствует согласованию академической подготовки с требованиями цифровой экономики и профессиональной практики.

Abstract

The article analyses the theoretical and pedagogical foundations, content, and effective conditions for developing the digital-technological competence of Computer Engineering students through programming languages. Digital-technological competence is interpreted as an integrative professional quality combining algorithmic thinking, software solution design, coding and testing, data handling, digital collaboration, cybersecurity, responsible use of artificial intelligence, and reflective self-assessment. The methodological framework integrates competence-based, systemic, activity-oriented, project-based, and problem-based approaches. The study compares ACM/IEEE-CS/AAAI CS2023, ABET, DigCompEdu, DigComp 3.0, OECD, and UNESCO frameworks with practices from the United States, Finland, Estonia, Singapore, and the Republic of Korea. The analysis substantiates a system of pedagogical conditions: outcome-oriented curriculum design, progressive integration of programming languages, the use of Git–LMS–cloud environments, authentic projects, pair programming, automated feedback, learning analytics, portfolio assessment, and capstone projects. The proposed model strengthens the relationship between theory, practical activity, industry expectations, and students’ professional self-development. Its implementation can improve students’ capacity to design reliable computing solutions, collaborate in digital teams, and adapt to rapidly changing technologies.

Kalit so'zlar: kompyuter injiniringi, dasturlash tillari, raqamli-texnologik kompetentlik, algoritmik fikrlash, loyiha asosida o‘qitish, learning analytics, Git, xorijiy tajriba

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son Farmoni. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida.
  2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi.
  3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son Qarori. Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilgacha rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash chora-tadbirlari to‘g‘risida.
  4. ACM, IEEE Computer Society, AAAI. Computer Science Curricula 2023: Curriculum Guidelines for Undergraduate Degree Programs in Computer Science. — New York : ACM, 2024. — DOI: 10.1145/3664191.
  5. ABET. Criteria for Accrediting Computing Programs, 2025–2026 Accreditation Cycle. — Baltimore : ABET, 2024.
  6. Redecker, C. European Framework for the Digital Competence of Educators: DigCompEdu. — Luxembourg : Publications Office of the European Union, 2017.
  7. European Commission, Joint Research Centre. DigComp 3.0: European Digital Competence Framework for Living, Working and Learning. — 5th ed. — Luxembourg : Publications Office of the European Union, 2025.
  8. OECD. OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. — Paris : OECD Publishing, 2023. — DOI: 10.1787/c74f03de-en.
  9. OECD. OECD Digital Education Outlook 2026. — Paris : OECD Publishing, 2026.
  10. Miao, F., Holmes, W. Guidance for Generative AI in Education and Research. — Paris : UNESCO, 2023.
  11. UNESCO. AI Competency Framework for Students. — Paris : UNESCO, 2024. — DOI: 10.54675/JKJB9835.