10-tom, 1-son, b. 384–389, Nashr: 2026-10-12

JURNALIST KASBINING INDIVIDUAL-PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI

ИНДИВИДУАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ПРОФЕССИИ ЖУРНАЛИСТА

INDIVIDUAL PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF THE JOURNALISM PROFESSION

  • O’teniyazova Gu’lzada Jumaniyazovna — Qoraqalpoq davlat univeristeti, Mass media va ommaviy kommunikatsiyalar kafedrasi stajyor-o’qituvchisi, mustaqil tadqiqotchi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada jurnalist kasbining individual-psixologik xususiyatlari O‘zbekiston va Rossiya olimlarining 2020–2026-yillarda eʼlon qilingan ilmiy ishlari hamda amaldagi meʼyoriy-huquqiy hujjatlar asosida tahlil qilingan. Jurnalist shaxsining kognitiv, emotsional-irodaviy, kommunikativ va motivatsion-qadriyatli xususiyatlari, kasbiy stress, emotsional kuyish va media travma xavfi jurnalistik faoliyat talablari bilan uzviy bog‘liqlikda ko‘rib chiqilgan. Muallif tomonidan jurnalist shaxsining besh komponentli tuzilmaviy modeli taklif etilgan, shuningdek, bo‘lajak jurnalistlarni psixologik jihatdan tayyorlash va tahririyatlarda psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishga doir tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Аннотация

В статье на основе научных трудов учёных Узбекистана и России 2020–2026 гг., а также действующих нормативно-правовых актов анализируются индивидуально-психологические особенности журналистской профессии. Когнитивные, эмоционально-волевые, коммуникативные и мотивационно-ценностные характеристики личности журналиста, профессиональный стресс, эмоциональное выгорание и риск медиатравмы рассматриваются во взаимосвязи с требованиями журналистской деятельности. Автор предлагает пятикомпонентную структурную модель личности журналиста и рекомендации по психологической подготовке будущих журналистов и психологической поддержке в редакциях.

Abstract

Drawing on research by Uzbek and Russian scholars published in 2020–2026 and on current legal acts, the article analyses the individual psychological characteristics of the journalism profession. The cognitive, emotional-volitional, communicative and motivational-value characteristics of the journalist’s personality, occupational stress, emotional burnout and the risk of media trauma are examined in relation to the demands of journalistic work. The author proposes a five-component structural model of the journalist’s personality and offers recommendations for the psychological training of future journalists and psychological support in newsrooms.

Kalit so'zlar: jurnalist shaxsi, individual-psixologik xususiyatlar, psixologik madaniyat, kasbiy kompetentlik, emotsional barqarorlik, kasbiy stress, emotsional kuyish, media travma

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasining “Jurnalistlik faoliyatini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni. 24.04.1997, 402-I-son (amaldagi tahrirda) // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/docs/2024
  2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ommaviy axborot vositalarini qo‘llab-quvvatlash va jurnalistika sohasini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. 27.06.2022, PQ-294-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/docs/6083377
  3. Аникина М.Е. Профессиональная культура журналиста в пространстве академических исследований: опыт структурирования и систематизации // Вестник Московского университета. Серия 10. Журналистика. – 2024. – № 6. – С. 98–114. URL: https://doi.org/10.55959/msu.vestnik.journ.6.2024.98114
  4. Альджанова Г.А., Байгабылов Р.М. Психологические особенности профессиональной подготовки журналистов // Ilm Fan Xabarnomasi. – 2026. – Т. 13, № 2. – С. 3154–3156. URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.20450105
  5. Вартанова Е.Л. Функции журналистики: традиционные и актуальные подходы // Вестник Московского университета. Серия 10. Журналистика. – 2024. – № 6. – С. 3–30. URL: https://doi.org/10.55959/msu.vestnik.journ.6.2024.330
  6. Вырковский А.В., Крашенинникова М.А., Мамедов Д.З. Медиатизированная травма: теоретические и методологические основания для изучения // Вестник Московского университета. Серия 10. Журналистика. – 2024. – № 6. – С. 136–157. URL: https://doi.org/10.55959/msu.vestnik.journ.6.2024.136157
  7. Гаврилов В.В., Зорина В.А. «Цифровой интеллект журналиста»: к содержанию понятия // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Литературоведение. Журналистика. – 2024. – Т. 29, № 3. – С. 626–641. URL: https://doi.org/10.22363/2312-9220-2024-29-3-626-641
  8. Дзялошинский И.М. Профессиональная этика журналиста: учебник для вузов. – М.: Юрайт, 2021. – 412 с. – ISBN 978-5-9916-9204-5. URL: https://urait.ru/bcode/470028
  9. Дрок Н., Лукина М.М., Замков А.В. Профессиональные роли журналистов будущего: взгляд российских преподавателей // Вестник Московского университета. Серия 10. Журналистика. – 2022. – № 1. – С. 3–25. URL: https://doi.org/10.30547/vestnik.journ.1.2022.325
  10. Лазутина Г.В. Профессиональная этика журналиста: учебник и практикум для вузов. – 4-е изд. – М.: Юрайт, 2021. – 219 с. – ISBN 978-5-534-07482-6. URL: https://urait.ru/bcode/468727
  11. Нургалийева Г. Влияние стресса на творческие способности журналиста // Central Asian Journal of Education and Innovation. – 2024. – Т. 3, № 7. – С. 11–14. URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.12696699
  12. Олешко В.Ф. Психология журналистики: учебник и практикум для вузов. – М.: Юрайт, 2020. – 351 с. – ISBN 978-5-534-00613-1. URL: https://urait.ru/bcode/450427
  13. Eminova Ya. Jurnalist kasbining ijtimoiy-psixologik xususiyatlari // Research and Education. – 2023. – Vol. 2, № 11. – B. 25–29. URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.10164488
  14. Nurgaliyeva G.A. Ijtimoiy fikrni modellashtirishda jurnalistning kasbiy etikasi va ta’sir kuchi // Center for Advanced Studies ilmiy to‘plami. – 2026. – B. 481–484. URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.18798484
  15. Nurutdinova M.Ch. Onlayn jurnalistikada konvergent axborot transformatsiyasi va vizuallashuv tamoyillari: filologiya fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent: O‘zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti, 2026. URL: https://api.ziyonet.uz/uploads/books/10000184/r2PHmFru4la2xpy.pdf
  16. Rayimjonov R. Professional kompetentlik jurnalistik faoliyatning asosiy mezoni sifatida: konferensiya materiali. – 2025. URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.17613712
  17. Shonazarova D. Intervyu olishda jurnalist mahorati // Ilmiy tadqiqot va innovatsiya. – 2023. – Vol. 2, № 1. – B. 61–64. URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.7673257
  18. Woldearegay A.G. Burnout in journalism: evidence from regional television stations in Ethiopia // Галактика медиа: журнал медиа исследований. – 2022. – Т. 4, № 1. – С. 35–50. URL: https://doi.org/10.46539/gmd.v4i1.228
  19. Xidoyatova L.T. Bo‘lajak jurnalistlarni kasbiy tayyorlash tizimida jurnalistika psixologiyasi // Академические исследования в современной науке. – 2025. – Т. 4, № 19. – B. 183–189. URL: https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.arims.81598