9-tom, 1-son, b. 84–88, Nashr: 2026-09-10

JAMIYAT SHAKLLANISHI VA AXLOQIY QADRIYATLAR: SHARQ VA G‘ARB MUTAFAKKIRLARI QARASHLARI TAHLILI

ФОРМИРОВАНИЕ ОБЩЕСТВА И НРАВСТВЕННЫЕ ЦЕННОСТИ: АНАЛИЗ ВЗГЛЯДОВ МЫСЛИТЕЛЕЙ ВОСТОКА И ЗАПАДА

THE FORMATION OF SOCIETY AND MORAL VALUES: AN ANALYSIS OF THE VIEWS OF EASTERN AND WESTERN THINKERS

  • Abdullayeva Ziyoda Nabiyevna — Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti, Jismoniy madaniyat va gumanitar fanlar kafedrasi, dotsenti · ORCID: https://orcid.org/0009-0006-0318-2091

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Jamiyatning vujudga kelishi faqat iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy omillar bilan emas, balki insonlar o‘rtasidagi axloqiy munosabatlar, o‘zaro ishonch, adolat, mas’uliyat, hamkorlik va insonparvarlik kabi qadriyatlar bilan ham bog‘liqligi yoritiladi. Sharq tafakkurida Konfutsiy, Abu Nasr Forobiy va Abu Ali ibn Sino kabi mutafakkirlarning inson kamoloti, adolatli jamiyat, ilm-ma’rifat va axloqiy tarbiya haqidagi qarashlari ko‘rib chiqiladi. G‘arb falsafasida esa Aristotel, Immanuil Kant va Jon Styuart Millning jamiyat, axloq, fazilat, burch, erkinlik va umumiy manfaatga oid qarashlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida Sharq va G‘arb tafakkurida ayrim farqlar mavjud bo‘lsa-da, inson qadr-qimmati, adolat, ezgulik, mas’uliyat va ijtimoiy hamkorlik kabi umumiy axloqiy qadriyatlar jamiyat barqarorligining muhim asosi ekanligi aniqlanadi.

Аннотация

В статье анализируется роль нравственных ценностей в формировании и развитии общества на основе взглядов мыслителей Востока и Запада. Образование общества рассматривается не только как результат экономических, политических и социальных факторов, но и как процесс, тесно связанный с нравственными отношениями между людьми, взаимным доверием, справедливостью, ответственностью, сотрудничеством и гуманизмом. Рассматриваются взгляды Конфуция, Абу Насра аль-Фараби и Абу Али ибн Сины на нравственное воспитание, совершенствование человека, справедливое общество и значение знаний. Наряду с этим анализируются идеи Аристотеля, Иммануила Канта и Джона Стюарта Милля относительно добродетели, долга, свободы, справедливости и общего блага. В результате сравнительного анализа выявлено, что, несмотря на различия между восточной и западной традициями, такие ценности, как достоинство человека, справедливость, доброта, ответственность и социальное сотрудничество, имеют универсальное значение для устойчивого развития общества.

Abstract

This article analyzes the role of moral values in the formation and development of society based on the views of Eastern and Western thinkers. The formation of society is considered not only as a result of economic, political, and social factors, but also as a process closely connected with moral relations, mutual trust, justice, responsibility, cooperation, and humanism. The views of Confucius, Abu Nasr al-Farabi, and Avicenna on moral education, human perfection, a just society, and the importance of knowledge are examined. The article also analyzes the ideas of Aristotle, Immanuel Kant, and John Stuart Mill concerning virtue, duty, freedom, justice, and the common good. The comparative analysis demonstrates that despite differences between Eastern and Western philosophical traditions, universal moral values such as human dignity, justice, goodness, responsibility, and social cooperation play an important role in the stability and sustainable development of society.

Kalit so'zlar: jamiyat, jamiyat shakllanishi, axloq, axloqiy qadriyatlar, Sharq falsafasi, G‘arb falsafasi, Forobiy, Konfutsiy, Aristotel, Kant, adolat, insonparvarlik, ijtimoiy mas’uliyat, ma’naviyat

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Etinson, A. What’s So Special About Human Dignity? Philosophy & Public Affairs, 2020, Vol. 48, No. 4, pp. 353–381. https://doi.org/10.1111/papa.12175
  2. Lang, A. F. Constructing Universal Values? A Practical Approach. Ethics & International Affairs, 2020, Vol. 34, No. 3, pp. 267–277. https://doi.org/10.1017/S0892679420000453
  3. Zapko-Willmes, A., Schwartz, S. H., Richter, J., Kandler, C. Basic Value Orientations and Moral Foundations: Convergent or Discriminant Constructs? Journal of Research in Personality, 2021, Vol. 92, Article 104099. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2021.104099
  4. Yudkin, D. A., Gantman, A. P., Hofmann, W., Quoidbach, J. Binding Moral Values Gain Importance in the Presence of Close Others. Nature Communications, 2021, Vol. 12, Article 2718, pp. 1–13.
  5. Feldman, G. Personal Values and Moral Foundations: Examining Relations and Joint Prediction of Moral Variables. Social Psychological and Personality Science, 2021, Vol. 12, No. 5, pp. 676–686.
  6. Koc, S. Values Lost in Society in the Eyes of Teachers. Journal of Education and Learning, 2022, Vol. 11, No. 4, pp. 153–160.
  7. Rios, K. et al. Moral Values, Social Ideologies and Threat-Based Cognition: Implications for Intergroup Relations. Frontiers in Psychology, 2022, Vol. 13, Article 869121, pp. 1–13.
  8. Ylä-Anttila, T. Comparative Moral Principles: Justifications, Values, and Foundations. Humanities and Social Sciences Communications, 2023, Vol. 10, Article 199, pp. 1–12.