9-tom, 1-son, b. 73–77, Nashr: 2026-08-19

INNOVATSION TA'LIM MUHITIDA BO'LAJAK INGLIZ TILI O'QITUVCHILARINING PEDAGOGIK LIDERLIK KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING KASBIY-IJTIMOIY ZARURIYATI

ПРОФЕССИОНАЛЬНО-СОЦИАЛЬНАЯ НЕОБХОДИМОСТЬ РАЗВИТИЯ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ЛИДЕРСКИХ КОМПЕТЕНЦИЙ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА В ИННОВАЦИОННОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЕ

THE PROFESSIONAL-SOCIAL NECESSITY OF DEVELOPING PEDAGOGICAL LEADERSHIP COMPETENCIES OF FUTURE ENGLISH LANGUAGE TEACHERS IN AN INNOVATIVE EDUCATIONAL ENVIRONMENT

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada innovatsion ta'lim muhitida bo'lajak ingliz tili o'qituvchilarida pedagogik liderlik kompetensiyalarini rivojlantirishning kasbiy-ijtimoiy zaruriyati ko'rib chiqiladi. Tadqiqotda ushbu zaruriyatni belgilovchi ijtimoiy, kasbiy, innovatsion va milliy-siyosiy omillar tizimli tahlil qilingan; pedagogik liderlikning zamonaviy ta'rif va tuzilmaviy modeli asoslab berilgan. Maqolada O'zbekiston Respublikasi ta'lim islohotlarining me'yoriy hujjatlari, xalqaro tadqiqotlar (OECD TALIS 2024, WEF 2023) hamda milliy pedagogika fani yutuqlari haqida alohida to'xtalib o'tilgan. Muallif tomonidan pedagogik liderlik zaruriyatining besh o'lchovli tizimli modeli taklif etilgan. Maqola natijalari bo'lajak ingliz tili o'qituvchilarini tayyorlash dasturlarini takomillashtirish uchun nazariy asos bo'lib xizmat qiladi.

Аннотация

В данной статье рассматривается профессионально-социальная необходимость развития педагогических лидерских компетенций будущих учителей английского языка в условиях инновационной образовательной среды. В исследовании системно проанализированы социальные, профессиональные, инновационные и национально-политические факторы, обусловливающие данную необходимость; обоснованы современное определение и структурная модель педагогического лидерства. В статье отдельно рассмотрены нормативные документы образовательных реформ Республики Узбекистан, международные исследования (OECD TALIS 2024, WEF 2023), а также достижения национальной педагогической науки. Автором предложена пятимерная системная модель необходимости педагогического лидерства. Результаты статьи служат теоретической основой для совершенствования программ подготовки будущих учителей английского языка.

Abstract

This article examines the professional-social necessity of developing pedagogical leadership competencies in prospective English language teachers within an innovative educational environment. The study systematically analyzes the social, professional, innovative, and national-political factors that determine this necessity, and substantiates a contemporary definition and structural model of pedagogical leadership. The article separately addresses the normative documents of Uzbekistan's educational reforms, international research (OECD TALIS 2024, WEF 2023), and the achievements of national pedagogical science. A five-dimensional systemic model of pedagogical leadership necessity is proposed by the author. The results of the article serve as a theoretical basis for improving programs for training future English language teachers.

Kalit so'zlar: pedagogik liderlik, kompetensiya, innovatsion ta'lim muhiti, ingliz tili o'qituvchisi, kasbiy-ijtimoiy zaruriyat, bo'lajak o'qituvchi

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son «2022–2030-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida»gi Farmoni. — Toshkent, 2022. — URL: https://lex.uz/docs/5841063.
  2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi PF-610-son «O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichida ta’lim va tarbiya hamda ilm-fanni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni. — Toshkent, 2020. — URL: https://lex.uz/docs/5033943.
  3. O‘zbekiston Respublikasi «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni (yangi tahriri). — Toshkent, 2020. — URL: https://lex.uz/docs/5013009.
  4. OECD. TALIS 2024 Results. Volume I: Teachers and School Leaders as Valued Professionals. — Paris: OECD Publishing, 2025. — 312 p. — DOI: https://doi.org/10.1787/90df6235-en.
  5. World Economic Forum. The Future of Jobs Report 2023. — Geneva: World Economic Forum, 2023. — 262 p. — URL: https://www.weforum.org/reports/the-future-of-jobs-report-2023.
  6. York-Barr J., Duke K. What do we know about teacher leadership? Findings from two decades of scholarship // Review of Educational Research. — 2004. — Vol. 74, № 3. — P. 255–316. — DOI: https://doi.org/10.3102/00346543074003255.
  7. Lieberman A., Miller L. Teacher Leadership. — San Francisco: Jossey-Bass, 2004. — 134 p.
  8. Ghamrawi N., Shal T., Abu-Tineh A. Unleashing the potential of teacher leadership for Education for Sustainable Development // Frontiers in Education. — 2025. — Vol. 10. — Art. 1614623. — DOI: https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1614623.
  9. Akkaraputtapong P., Nguyen H. T. M., Ngo H. T. A teacher leadership model validation for in-service teachers // Frontiers in Education. — 2025. — Vol. 10. — Art. 1503997. — DOI: https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1503997.
  10. Mulyadi M. et al. The relationship between principals' pedagogical leadership and teachers' job performance // BMC Psychology. — 2025. — Vol. 13. — Art. 89. — DOI: https://doi.org/10.1186/s40359-025-02415-7.
  11. Alharbi H. A. Teachers as Leaders: Equipping English Language Teachers with Leadership Knowledge and Skills in TESOL // Journal of Education in Black Sea Region. — 2019. — Vol. 4, № 2. — P. 124–138.
  12. Muslimov N. A. Bo‘lajak kasb ta’limi o‘qituvchilarining kasbiy shakllanishi. — Toshkent: TDPU nashriyoti, 2018. — 210 b.
  13. Sayidahmedov N. S. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar. — Toshkent: O‘qituvchi, 2016. — 320 b.
  14. Tolipov O‘. Q. Pedagogika: nazariya va amaliyot. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2017. — 480 b.
  15. Roesminingsih E., Windasari W. The impact of transformational leadership on teacher performance via professional learning communities // Journal of Pedagogical Research. — 2025. — Vol. 9, № 3. — P. 312–326.
  16. Afalla B., Fabelico F. Enhancing Teacher Educators' Leadership Through Distributed Pedagogical Practice // Education Sciences. — 2024. — Vol. 15, № 9. — Art. 1176. — DOI: https://doi.org/10.3390/educsci15091176.
  17. Sharipov Sh. Pedagogik mahorat. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2015. — 392 b.
  18. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 20-apreldagi PQ-5117-son «Xorijiy tillarni o‘rganish sifatini va samaradorligini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Qarori. — Toshkent, 2021. — URL: https://lex.uz/docs/5458088.
  19. Egamberdiyeva N. Bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy-innovatsion tayyorgarligi. — Toshkent: TDPU, 2019. — 208 b.
  20. Ghamrawi N. et al. Core competencies for school leaders: insights from educational experts // Frontiers in Education. — 2025. — DOI: https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1638252.