9-tom, 1-son, b. 10–15, Nashr: 2026-09-08
INKLYUZIV TA’LIM MUHITIDA TALABALARNING KASBIY KOMPETENTLIGINI “IMKONIYATDAN SALOHIYATGA” TAMOYILI ASOSIDA RIVOJLANTIRISH MODELI
МОДЕЛЬ РАЗВИТИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ СТУДЕНТОВ В УСЛОВИЯХ ИНКЛЮЗИВНОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЫ НА ОСНОВЕ ПРИНЦИПА «ОТ ВОЗМОЖНОСТИ К ПОТЕНЦИАЛУ»
A MODEL FOR DEVELOPING STUDENTS’ PROFESSIONAL COMPETENCE IN AN INCLUSIVE EDUCATIONAL ENVIRONMENT BASED ON THE “FROM OPPORTUNITY TO POTENTIAL” PRINCIPLE
- Samiyeva Gulnora Rajabmurodovna — Buxoro xalqaro universiteti mustaqil tadqiqotchisi
Annotatsiya
Mazkur maqolada inklyuziv ta’lim muhitida talabalarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishning nazariy-metodik asoslari yoritilgan. Talabaning individual imkoniyatlarini aniqlash, ularni maqsadli pedagogik ta’sir, individuallashtirilgan ta’lim, adaptiv faoliyat va refleksiv monitoring orqali kasbiy salohiyatga transformatsiyalashga yo‘naltirilgan “Imkoniyatdan salohiyatga” modeli ilmiy jihatdan tavsiflangan. Modelning maqsadli, motivatsion-qadriyatli, mazmuniy, texnologik-faoliyatli, refleksiv-boshqaruv va natijaviy komponentlari, shuningdek, diagnostik-analitik, individuallashtiruvchi-rivojlantiruvchi, kasbiy-faoliyatli hamda refleksiv-natijaviy bosqichlari ochib berilgan. “IMKON+” pedagogik texnologiyasining kasbiy kompetentlikni rivojlantirishdagi imkoniyatlari asoslangan. Tajriba-sinov natijalari asosida taklif etilgan metodikaning tajriba guruhida nazorat guruhiga nisbatan 9 foiz yuqori samaradorlikni ta’minlagani ko‘rsatilgan.
Аннотация
В статье раскрываются теоретико-методические основы развития профессиональной компетентности студентов в условиях инклюзивной образовательной среды. Научно обоснована модель «От возможности к потенциалу», направленная на выявление индивидуальных возможностей студентов и их трансформацию в профессиональный потенциал посредством индивидуализированного обучения, адаптивной деятельности, педагогической поддержки и рефлексивного мониторинга. Раскрыты целевой, мотивационно-ценностный, содержательный, технологическо-деятельностный, рефлексивно-управленческий и результативный компоненты модели. Обоснованы возможности педагогической технологии «IMKON+» и определены критерии оценки профессиональной компетентности студентов.
Abstract
The article examines the theoretical and methodological foundations for developing students’ professional competence in an inclusive educational environment. The “From Opportunity to Potential” model is presented as an integrated pedagogical mechanism aimed at identifying students’ individual capabilities and transforming them into professional potential through individualized learning, adaptive activities, pedagogical support, and reflective monitoring. The target, motivational-value, content, technological-activity, reflective-management, and result-oriented components of the model are described. The role of the “IMKON+” pedagogical technology and the criteria for assessing students’ professional competence are also substantiated.
Kalit so'zlar: inklyuziv ta’lim, kasbiy kompetentlik, individual imkoniyat, kasbiy salohiyat, “Imkoniyatdan salohiyatga”, “IMKON+”, adaptiv ta’lim, individual ta’lim trayektoriyasi, refleksiya, pedagogik monitoring
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ–637-son, 2020-yil 23-sentabr. – Toshkent, 2020.
- UNESCO. A Guide for Ensuring Inclusion and Equity in Education. – Paris: UNESCO, 2017. – 46 p.
- Ainscow M., Booth T., Dyson A. Improving Schools, Developing Inclusion. – London: Routledge, 2006. – 224 p.
- Florian L., Black-Hawkins K. Exploring Inclusive Pedagogy // British Educational Research Journal. – 2011. – Vol. 37. – №5. – P. 813–828.
- Forlin C. Teacher Education for Inclusion: Changing Paradigms and Innovative Approaches. – London: Routledge, 2010. – 256 p.
- Meyer A., Rose D.H., Gordon D. Universal Design for Learning: Theory and Practice. – Wakefield, MA: CAST Professional Publishing, 2014. – 234 p.
- Schön D.A. The Reflective Practitioner: How Professionals Think in Action. – New York: Basic Books, 1983. – 374 p.