7-tom, 2-son, b. 107–109, Nashr: 2026-08-11

INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA “YAXSHILIK VA YOMONLIK” KONSEPTUAL MAYDONINING SATHLARARO QIYOSIY TAHLILI

МЕЖУРОВНЕВЫЙ СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ КОНЦЕПТУАЛЬНОГО ПОЛЯ «ДОБРО И ЗЛО» В АНГЛИЙСКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ

AN INTERLEVEL COMPARATIVE ANALYSIS OF THE CONCEPTUAL FIELD OF “GOOD AND EVIL” IN ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES

  • Qo‘chqarova Ozoda Abloqulovna — Andijon davlat universiteti dotsenti

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada “yaxshilik va yomonlik” (ingl. good and evil) konseptual maydoni ingliz va o‘zbek tillarida olti til sathi - fonetik-fonosemantik, leksik-semantik, so‘z yasalish, morfologik, sintaktik va frazeologik - kesimida qiyosiy o‘rganiladi. Tadqiqot manbai sifatida ingliz (Ch. Dikkens, J. Milton, O. Uayld, J.R.R. Tolkin, N. Hourthorn) va o‘zbek (A. Qodiriy, To‘g‘ay Murod) badiiy asarlari xizmat qildi. Tahlil natijasida konseptning har ikki tilda barcha sathlarda faol voqelanishi, biroq ifoda vositalarining tipologik jihatdan (flektiv-analitik ↔ agglutinativ) keskin farqlanishi aniqlandi. Ingliz tilida suppletiv darajalanish va fonestemalar, o‘zbek tilida esa -lik affiksli so‘z yasalish uyasi hamda somatik frazeologiya etakchilik qiladi.

Аннотация

В статье концептуальное поле «добро и зло» рассматривается в английском и узбекском языках на шести языковых уровнях - фонетико-фоносемантическом, лексико-семантическом, словообразовательном, морфологическом, синтаксическом и фразеологическом. Анализ показал, что концепт активно реализуется на всех уровнях в обоих языках, однако средства выражения типологически различаются.

Abstract

The article presents a comparative cross-level analysis of the conceptual field “good and evil” in English and Uzbek across six linguistic levels: phonetic-phonosemantic, lexical-semantic, derivational, morphological, syntactic and phraseological. The empirical material is drawn from English (Dickens, Milton, Wilde, Tolkien, Hawthorne) and Uzbek (Qodiriy, To‘g‘ay Murod) literary texts. The analysis shows that the concept is actively verbalised at all levels in both languages, yet the means of expression differ typologically: English relies on suppletive gradation and phonesthemes, whereas Uzbek favours the -lik derivational nest and somatic phraseology.

Kalit so'zlar: konsept, konseptual maydon, lingvokulturologiya, aksiologik asimmetriya, fonestema, suppletivizm, so‘z yasalish uyasi, somatik frazeologiya, rang ramzi, qiyosiy-tipologik tahlil

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Арутюнова Н. Д. Язык и мир человека / Н. Д. Арутюнова. – 2-е изд., испр. – Москва : Языки русской культуры, 1999. – 896 с.
  2. Вольф Е. М. Функциональная семантика оценки / Е. М. Вольф. – Москва : Наука, 1985. – 228 с.
  3. Воркачев С. Г. Лингвокультурология, языковая личность, концепт / С. Г. Воркачев // Филологические науки. – 2001. – № 1. – С. 64–72.
  4. Воронин С. В. Основы фоносемантики / С. В. Воронин. – Ленинград : Изд-во ЛГУ, 1982. – 244 с.
  5. Карасик В. И. Языковой круг: личность, концепты, дискурс / В. И. Карасик. – Волгоград : Перемена, 2002. – 477 с.
  6. Маслова В. А. Лингвокультурология / В. А. Маслова. – Москва : Академия, 2001. – 208 с.
  7. Попова З. Д. Когнитивная лингвистика / З. Д. Попова, И. А. Стернин. – Москва : АСТ : Восток–Запад, 2007. – 314 с.
  8. Степанов Ю. С. Константы: Словарь русской культуры / Ю. С. Степанов. – Москва : Языки русской культуры, 1997. – 824 с.
  9. Телия В. Н. Русская фразеология: семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты / В. Н. Телия. – Москва : Языки русской культуры, 1996. – 288 с.
  10. Тихонов А. Н. Словообразовательный словарь русского языка : в 2 т. / А. Н. Тихонов. – Москва: Русский язык, 1985.
  11. Trier J. Der deutsche Wortschatz im Sinnbezirk des Verstandes / J. Trier. – Heidelberg : Carl Winter, 1931. – 347 S.
  12. Firth J. R. Speech / J. R. Firth. – London : Benn’s Sixpenny Library, 1930. – 80 p.
  13. Qo‘ng‘urov R. O‘zbek tilida tasviriy so‘zlar / R. Qo‘ng‘urov. – Toshkent : Fan, 1966.
  14. Hojiyev A. O‘zbek tili so‘z yasalishi tizimi / A. Hojiyev. – Toshkent : O‘qituvchi, 2007.
  15. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati / Sh. Rahmatullayev. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978. – 408 b.
  16. Online Etymology Dictionary [Elektron manba]. – URL: https://www.etymonline.com/word/good (murojaat sanasi: 22.06.2026).
  17. Dickens Ch. A Christmas Carol / Ch. Dickens. – London : Chapman & Hall, 1843.
  18. Milton J. Paradise Lost / J. Milton. – London, 1667.
  19. Qodiriy A. O‘tkan kunlar / A. Qodiriy. – Toshkent, (elektron nashr).
  20. Qodiriy A. Mehrobdan chayon / A. Qodiriy. – Toshkent, (elektron nashr).