10-tom, 1-son, b. 143–146, Nashr: 2026-10-07
INGLIZ VA O'ZBEK TILLARIDA SOHAVIY TERMINLAR TARAQQIYOTI (LOGOPEDIK TERMINLAR MISOLIDA)
РАЗВИТИЕ ОТРАСЛЕВОЙ ТЕРМИНОЛОГИИ В АНГЛИЙСКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ (НА ПРИМЕРЕ ЛОГОПЕДИЧЕСКИХ ТЕРМИНОВ)
THE DEVELOPMENT OF SPECIALIZED TERMINOLOGY IN ENGLISH AND UZBEK (A CASE STUDY OF SPEECH THERAPY TERMS)
- Yavkocheva Feruza Husan qizi — Assistent, Osiyo texnologiyalar universiteti
Annotatsiya
Mazkur maqolada ingliz va o'zbek tillarida logopedik terminologiyaning shakllanishi va taraqqiy etish yo'llari qiyosiy-tipologik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda logopedik terminlarning lisoniy tabiati, ularning yasalish usullari (affiksatsiya, so'z qo'shish, qisqartirish, o'zlashtirish, kalkalash), shuningdek ikki tildagi terminologik tizimlarning o'ziga xos va umumiy jihatlari ochib berilgan. Ingliz tilida logopedik terminlarning aksariyati yunon-lotin negizli xalqaro terminlar hisoblanishi, o'zbek tilida esa bu terminlarning bir qismi to'g'ridan-to'g'ri o'zlashtirilgan, bir qismi esa milliy til negizida kalkalangan holda ishlatilishi asoslab berilgan. Maqola so'ngida o'zbek logopediya sohasi terminologiyasini standartlashtirish yuzasidan takliflar ilgari surilgan.
Аннотация
В статье представлен сравнительно-типологический анализ формирования и развития логопедической терминологии в английском и узбекском языках. В исследовании раскрывается лингвистическая природа логопедических терминов, рассматриваются основные способы их образования, включая аффиксацию, словосложение, аббревиацию, заимствование и калькирование, а также выявляются общие и специфические особенности терминологических систем двух языков. Обосновано, что значительная часть логопедических терминов английского языка представляет собой интернациональную лексику с греко-латинскими корнями, тогда как в узбекском языке одни термины непосредственно заимствуются, а другие используются в калькированной форме на основе национальных языковых средств. В заключительной части статьи представлены предложения по стандартизации терминологии узбекской логопедической отрасли.
Abstract
This article provides a comparative-typological analysis of the formation and development of logopedic (speech therapy) terminology in the English and Uzbek languages. The study reveals the linguistic nature of logopedic terms, the main ways of their formation (affixation, compounding, abbreviation, borrowing, and calquing), as well as the common and language-specific features of the terminological systems of the two languages. It is substantiated that the majority of logopedic terms in English are international terms with Greek-Latin roots, whereas in Uzbek a part of these terms is directly borrowed and another part is used in a calqued form based on the national language. At the end of the article, proposals for standardizing the terminology of the Uzbek speech-therapy field are put forward.
Kalit so'zlar: logopediya, termin, terminologiya, terminologik tizim, affiksatsiya, kalkalash, o'zlashtirish, dizartriya, afaziya, dislaliya, sohaviy leksika, tilshunoslik
Foydalanilgan adabiyotlar
- Суперанская А.В., Подольская Н.В., Васильева Н.В. Общая терминология: Вопросы теории. - Москва: Наука, 1989.
- Лейчик В.М. Терминоведение: предмет, методы, структура. - Москва: Либроком, 2009.
- Гринев-Гриневич С.В. Терминоведение: учебное пособие. - Москва: Академия, 2008.
- Crystal D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. - Oxford: Blackwell Publishing, 2008.
- Sager J.C. A Practical Course in Terminology Processing. - Amsterdam: John Benjamins, 1990.
- Begmatov E. Hozirgi o'zbek adabiy tili leksikasi. - Toshkent: Fan, 1985.
- Mahmudov N. Til va ko'ngil. - Toshkent: Ma'naviyat, 2012.
- Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o'zbek tili. - Toshkent: Universitet, 2006.
- Nurmonov A. O'zbek tilshunosligi tarixi. - Toshkent: O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati, 2002.
- Usmonov S. Umumiy tilshunoslik. - Toshkent: O'qituvchi, 1979.
- Волкова Л.С., Шаховская С.Н. Логопедия. - Москва: Владос, 2002.
- Bloodstein O., Bernstein Ratner N. A Handbook on Stuttering. - New York: Delmar, 2008.
- Shipley K.G., McAfee J.G. Assessment in Speech-Language Pathology. - San Diego: Plural Publishing, 2016.
- Yusupov O'. Tilshunoslikda terminologiya masalalari. - Buxoro: BuxDU nashriyoti, 2019.
- Sanaqulov U. O'zbek tili tarixi. - Toshkent: O'zbekiston, 2015.
- O'zbekiston Respublikasi Davlat ta'lim standarti: Logopediya yo'nalishi. - Toshkent, 2021.
- Kaplan H., Yorkston K. Communication Disorders: A Comparative Study. - London: Routledge, 2017.